Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Hemel of hel: op kostschool

Internaten
‘Op kostschool zitten’, veel Brabantse 55-plussers hebben daar nog herinneringen aan. Op een kostschool (ook wel internaat of pensionaat genoemd) kreeg je onderwijs met kost en inwoning. In Noord-Brabant waren deze kostscholen vrijwel zonder uitzondering katholiek. Meisjes gingen naar de zusters, jongens naar de broeders of priesters. Wij hebben een kaart gemaakt van zulke internaten in Brabant.
Studie in het kleiseminarie in Zundert (Westbrabants Archief, fotonr. raw014029307)
Studie in het kleinseminarie in Zundert (Westbrabants Archief, fotonr. RAW014029307)
Belangrijk:

Bij het maken van de kaart hebben wij ons beperkt tot onderwijsinternaten, zo’n 100 stuks. Op de kaart staan echter geen internaten voor jongeren, die bijzondere zorg nodig hadden, zoals blinden, doven, weeskinderen en schipperskinderen. Daarnaast hebben wij ons beperkt tot internaten uit de naoorlogse periode, tot pakweg 1970. Om de simpele reden dat uit deze periode nog de meeste oud-leerlingen in leven zijn. Tot slot nog een “waarschuwing” over de volledigheid. Wij beweren niet dat de kaart al compleet is. Dus mocht er volgens jou nog een internaat ontbreken: geef het ons door!

Pupillen van de Catharinenberg (Reg. Archief Tilburg, fotonr. 057424)
Pupillen van de Catharinenberg (Reg. Archief Tilburg, fotonr. 057424)

De onderwijsinternaten die wij op de kaart hebben gezet, waren er voor alle schooltypes, waaronder de lts, de ulo, de mms, de huishoudschool en de kweekschool. Een bijzondere categorie vormen de kleinseminaries (gymnasia voor toekomstige priesterstudenten) en de juvenaten (scholen voor aspirant broeders en paters).

Deze onderwijsinternaten waren ontzettend populair. Er zaten kolossale, imponerende gebouwencomplexen tussen, waar het een drukte was van jewelste. Het jongensinternaat Saint Louis in Oudenbosch bood op enig moment onderdak aan maar liefst 700 internen!

Onderwijsinternaten leken in veel opzichten op elkaar, maar er waren ook belangrijke verschillen. Sommige hadden een elitaire status, in stand gehouden door hoge kostgelden. Daar zaten leerlingen uit de rijkste milieus. Veel van die prestigieuze kostscholen stonden onder leiding van de oudere kloostergemeenschappen, zoals de Jezuïeten of de Kanunnikessen van de Heilige Augustinus. Een deftig en duur meisjesinternaat was bijvoorbeeld Regina Coeli in Vught. Internaten van broeders hadden daarentegen vaak een wat ‘volkser’ karakter. Er waren in Brabant zo'n dertig orden en congregaties van mannen die een of meer internaten hielden. Voor de meisjes waren er kostscholen van een kleine twintig vrouwenorden en -congregaties. En dan waren er nog internaten onder leiding van de bisdommen en zelfs van enkele katholieke lekenorganisaties.

Chambrettes in de slaapzaal van meisjesinternaat St. Anna in Boxtel (Foto: Uitgever A.G.I. Rotterdam, bron: collectie BHIC, id.nr. 1901-004081)
Chambrettes in de slaapzaal van meisjesinternaat St. Anna in Boxtel (Foto: Uitgever A.G.I. Rotterdam, bron: collectie BHIC, id.nr. 1901-004081)

Nu is het geen geheim dat oud-‘internen’ hun kostschoolverblijf heel verschillend waarderen, om het voorzichtig uit te drukken. Voor sommige leerlingen was het internaat een baken van rust, in vergelijking met een chaotische thuissituatie, een plek van gedegen onderwijs en van innige vriendschappen. Andere leerlingen daarentegen kijken met afschuw terug. Zij krijgen nog steeds de rillingen bij hoe hiërarchisch en standsbewust deze wereld soms was, hoe hard de leerlingen tegen elkaar konden zijn en hoe eenzaam ze waren, die eerste nacht op de slaapzaal. En dan hebben we het nog niets eens over de gevallen van geestelijk en fysiek misbruik, die inmiddels volop aan het licht zijn gekomen. Want ook al zat je dan op hetzelfde internaat, ook al had je dezelfde leraren: wat voor je beste vriendje of vriendinnetje de hemel was, kon voor jou een regelrechte hel zijn.

Natuurlijk kan niemand beter over het kostschoolleven vertellen dan alle generaties mannen en vrouwen, die dit aan den lijve hebben ondervonden. Dus ga naar de kaart, klik op jouw internaat en deel je herinneringen.

Naar thema RK internaten

29

Reacties (29)

Jos van Eijk zei op 10 maart 2019 om 19:51 uur
Hoewel het gaat om Brabanders op Brabantse internaten, vraag ik ook aandacht voor Brabanders op Limburgse internaten. Vooral ook om die Brabanders in beeld te brengen.
Marcos zei op 10 maart 2019 om 19:58 uur

Waarom staat de kostschool in Oss er niet bij?

Paul Drion zei op 10 maart 2019 om 20:53 uur
Ik kan het internaat Oelbert in Oosterhout niet vinden
Paul Fleskens zei op 10 maart 2019 om 22:46 uur
Ik mis Pensionaat Eikenburg in Eindhoven
Paul HuismansBHIC zei op 11 maart 2019 om 07:59 uur
@ Marcos. Internaat Sint Nicolaas in Oss vind je hier: https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/jongensinternaat-sint-nicolaas-in-oss. Of bedoel een andere kostschool?
Paul HuismansBHIC zei op 11 maart 2019 om 08:01 uur
@ Paul Drion. Toch staat Oelbert eer ook op: https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/sint-oelbert-en-convict-buurstede-in-oosterhout
Paul HuismansBHIC zei op 11 maart 2019 om 08:03 uur
@ Paul Fleskens. Misschien komt het, omdat er op de kaart meerdere pinnetjes bij elkaar in de buurt staan (dat geldt ook voor de twee voorgaande reactie). Maar Eikenburg staat er wel degelijk bij. Het verhaal vind je hier: https://wierookwijwaterenworstenbrood.nl/ontdekken/verhalen/jongensinternaat-eikenburg-in-eindhoven
PCC van Kaam zei op 11 maart 2019 om 09:02 uur
Ik mis Juvenaat St. Frans in Huijbergen.
Marilou NillesenBHIC zei op 11 maart 2019 om 12:04 uur
Bedankt voor je oplettende berichtje, P. van Kaam. We gaan ermee aan de slag!
Theo Danen zei op 11 maart 2019 om 16:15 uur

Ik vind het juvenaat van de broeders van liefde in etten leur niet .
Heb nog fotos van 1956/1957
Th Danen

john van helvert zei op 11 maart 2019 om 22:26 uur
ik kan het internaat van oud gastel het schippers internaat niet vinden was toch een hele grote
Mien Boerekamp-Sleutels zei op 12 maart 2019 om 08:20 uur

In Oirschot bij de zusters Franciscanessen in de Koestraat had je een meisjesinternaat (Huize Nazareth) voor ULO -kleuteropleiding - Kweekschool.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 13 maart 2019 om 10:47 uur
@ Theo: bedankt voor je reactie. Heb 'm even opgezocht. Bedoel je deze? https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/jongensinternaat-dr-edward-poppe-in-etten Over de foto's: nou, dat staat mij nog helder voor de geest : ) Die bleken erg moeilijk te vinden helaas. Vooral dus foto's waar ook mensen op staan. Maar inmiddels heb ik met dank aan een andere bezoeker een viertal foto's kunnen toevoegen. Ga maar eens kijken! Foto's uit 1956/1957 ga ik nog naar zoeken, maar kan dus helaas niets beloven. Als ik wat vind, geef ik je een seintje! Hartelijke groeten,
Thijs de LeeuwBHIC zei op 13 maart 2019 om 10:49 uur
@ Theo: ik bedenk me net, dat ik je misschien wel in contact kan brengen met degene die mij een aantal foto's van het internaat in Etten-Leur stuurde. Mocht die persoon dat willen, dan breng ik jullie met elkaar in contact. Hij heeft in ieder geval een hoop foto's. Komt er wat uit, dan mail ik je!
Thijs de LeeuwBHIC zei op 13 maart 2019 om 11:11 uur
@ John: dat klopt, deze staat helaas niet op de kaart. We hebben zulke internaten, die voor schipperskinderen en bijvoorbeeld ook die voor dove en blinde kinderen, en die voor weeskinderen, als een bijzondere categorie gerekend. Vooralsnog ontbreekt deze categorie internaten nog op de kaart. Neemt niet weg dat je met ons je herinneringen aan dit internaat kunt delen. Dat kan, door hier te reageren bijvoorbeeld, maar ook via de mail: info@bhic.nl, kan t.a.v. mij.
Thijs de LeeuwBHIC zei op 13 maart 2019 om 12:16 uur
@ Mien: bedankt voor je bericht. Ik heb hier de link naar het internaat aan de Koestraat in Oirschot: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/meisjesinternaat-nazareth-in-oirschot Er staan al een paar reacties. Je kunt daar ook zelf reageren met jouw herinneringen aan Huize Nazareth, mocht je dat willen.
e de been zei op 14 maart 2019 om 12:00 uur
ik heb op kostschool gezeten, meisjes , bij de zusters in Dongen aan de hoge ham. Liesbeth de Been
Thijs de LeeuwBHIC zei op 14 maart 2019 om 13:15 uur
Bedankt voor je reactie, Liesbeth! In welke periode heb jij in Dongen bij de zusters op kostschool gezeten? Dat internaat kun je trouwens via deze link vinden: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/meisjespensionaat-sint-joseph-en-sint-antonius-in-dongen Je kunt daar ook reacties plaatsen, als je dat wil.
annekedeklek zei op 15 maart 2019 om 12:39 uur

Mijn broer Louis de Klerk zat ook bij de Broeders van Liefde in Etten-Leur.Ik heb een paar foto’s.Vanaf 1954 ongeveer.

Christian van der VenBHIC zei op 15 maart 2019 om 15:00 uur
Anneke, foto's zijn altijd welkom. Wil je ze naar ons e-mailen? Dat kan naar info@bhic.nl Als je er dan nog bij wilt vermelden wat je ervan weet, dan zou dat fijn zijn. Alvast bedankt!
Jury Smit zei op 19 maart 2019 om 09:36 uur

Ik heb als extern tussen 1965 en 1972 op het St. Oelbertgymnasium in Oosterhout gezeten, een periode die ik zelf als prettig en vormend heb ervaren. Een deel van die periode zat ik in de klas met internen. Ik zou over kunnen die periode vertellen, maar weet niet of u ook iets heeft aan reacties van externen.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 09:47 uur
@Jury: ook als voormalige externe leerling ben je uiteraard van harte welkom om te reageren! Die hebben, bij mijn weten, nog niet zo veel gereageerd. Dus we zijn onderhand ook wel benieuwd. Was er bijvoorbeeld veel contact met de internen... Werden die niet heel streng van elkaar gescheiden of viel dat wel mee? Welke docenten herinner je je nog? Je kunt het allemaal hier delen. Ik plaats hier voor de zekerheid alvast de link naar de pagina over het Sint Oelbertgymnasium, zodat je daar je herinneringen kunt delen: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/sint-oelbert-en-convict-buurstede-in-oosterhout Bedankt alvast!
J.H. Vogel zei op 19 maart 2019 om 22:00 uur

4 jaar op instituut Huize Ruwenberg moeten/mogen doorbrengen geen pretje met frater Antonio met z'n losse handjes en seksuele geaardheid, overigens was ook frater directeur daar ook niet vies van!! Daarna nog 3 jaar op pensionaat Eikenburg, weinig van geleerd. Heb na die 7 jaar mezelf moeten ontwikkelen door die jaren te verdringen. Kortom geen hemel 7 verloren jaren.

Ber Kessels zei op 20 maart 2019 om 09:09 uur
Ik ben het eens met Jos van Eijk. Tussen 1960 en 1965 verbleven ook veel Brabantse jongens in internaat in Limburg. Wat mij betreft was dit het juvenaat in Arcen (St. paul). In mijn periode was 80% van de jongens afkomstig uit Brabant.
Thijs de LeeuwBHIC zei op 20 maart 2019 om 11:47 uur
@ J.H. Vogel: veel dank dat je hier zo openhartig hebt willen reageren. Zulke misdaden, van geestelijken nota bene, gaan natuurlijk in tegen alles waar zo'n kostschool voor zou moeten staan. Hopelijk is het je na die vier lange jaren op de Ruwenberg uiteindelijk gelukt om de draad weer een beetje op te pakken, maar dat betekent natuurlijk nog geen vergeten, laat staan vergeven... Ik wens je sterkte en nog bedankt voor je reactie. En hoop dat je ergens op deze site misschien nog oud-leerlingen treft met wie je in contact kunt treden, als je dat wilt.
Thijs de LeeuwBHIC zei op 20 maart 2019 om 11:49 uur
@ Ber: goed dat jullie zo de aandacht vragen voor al die Brabanders op Limburgse internaten! Ze zijn natuurlijk van harte welkom om hier hun ervaringen te delen. Flink aantal, die 80%!
Bèr Kessels, zei op 20 maart 2019 om 13:42 uur
Bèr: Veel Brabantse jongens verbleven in die periode in het juvenaat St.Paul in Arcen (L.) Nu beter bekend als het Thermaal bad Klein Vink. Daar bezochten wij de De Hamert een scholengemeenschap met een Ulo en LTS. Een paar gingen er ook nog naar de landbouwschool in Well. Zover ik mij kan herinneren kwamen deze jongens o.a. uit de plaatsen: Hoogeloon, Oerle, Hapert, Valkenswaard, Roosendaal, Breda, Zeelst, St.Anthonis, Wanrooij, Oploo, en uit de omgeving van Helmond. De Limburgers (waaronder ik zelf) waren duidelijk in de minderheid. Afhankelijk van de opleiding verbleven we er maximaal 4 jaar . Sommigen hadden het al eerder voor gezien. Kwamen meestal na de zomervakantie niet terug . De bedoeling was dat je na vier jaar jouw verblijf voortzette in Eijsden, het zogenaamde noviciaat voor broeders. Een paar hebben deze vervolgstap gezet. Er is ook een site Vrienden van Marianhill, maar deze gaat voornamelijk over de periode voor 1960. Wel is daar het hoofdgebouw nog te zien waar wij verbleven
p smetsers zei op 20 maart 2019 om 14:51 uur
waar om staat de schorsmolen in breda niet bij was een jongens en meisjes internat
Annelies Brunklaus zei op 20 maart 2019 om 17:37 uur

Ik heb op een kostschool in Oerle en in Aarle-Rixtel gezeten.Staan die er ook bij?
Het was rond 1957 .
Groet Annelies Brunklaus

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.