Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Jongensinternaat Eikenburg in Eindhoven

Internaten

Onderwijsinternaten waren vroeger ofwel voor jongens of voor meisjes. De seksen werden strikt gescheiden. Maar daar hield het niet op. Want Eikenburg was specifiek voor jongeheren uit de nette burgerstand. Je kwam terecht op een prestigieuze kostschool op het voormalige landgoed ‘De Heihoef’ in Stratum, ten zuiden van Eindhoven.

Gymnastiekoefeningen op de binnenplaats

Je ging naar het klooster van de Broeders van Liefde. Hun religieuze gemeenschap was ontstaan in België en gericht op ‘liefdewerken’. Dat hield in de zorg voor 'ellendige' mensen: krankzinnigen, armen en bejaarden.

Van heinde en verre stuurden ouders hun kinderen naar de broeders van Eikenburg voor een echt christelijke opvoeding, zoals beloofd in de wervingsfolders van de broeders. Voor armelui bleef hun poort echter gesloten en in die zin gaf toelating tot de kostschool een zekere status. Maar als je katholieke ouders wat meer te besteden hadden en zij bijvoorbeeld langere tijd in het buitenland zaten, dan kon het dus zomaar dat zij je naar de broeders stuurden.

Leerlingen poseren voor de school en slaapzaal

Je kreeg dan lager onderwijs of uitgebreid lager onderwijs (ulo) maar ook kost en inwoning: je hoorde bij de ‘internen’. En als je je volledig aan God wilde geven, ging je naar het juvenaat om zelf broeder te worden. Later werd op Eikenburg ook mavo- en havo-onderwijs gegeven.

De school lag op een ommuurd terrein omringd door oude eiken. Na een lange oprijlaan doemde het indrukwekkende gebouw op. Je had afscheid genomen van je vader en moeder en ontmoette de broeders in hun zwarte toga’s, die het de komende jaren over jou te zeggen kregen.

Badkamer van het internaat

Onder hun hoede ging je een tijd tegemoet van strikte dagelijkse routine, tucht en toewijding aan God. Om elke hoek werd daaraan herinnerd - de kapel, de Lourdesgrot, het standbeeld van Sint Joris met de draak. Alles stond in het teken van kuisheid, soberheid en gehoorzaamheid. Eigenlijk alles wat de broeders ook continu bij zichzelf in de gaten moesten houden.

Later werd Eikenburg ook opengesteld voor jongens die bij hun ouders bleven wonen. Misschien kun jij ons meer vertellen over de omgang tussen deze ‘externen’ en de jongens van het internaat? Of was jij een van de meisjes die op Eikenburg hebben gezeten? Want uiteindelijk lieten de broeders ook hen toe.

Broeder met leerlingen in de tuin van het internaat

Het is geen geheim dat de herinneringen aan het internaatsleven, zelfs al zat je in dezelfde klas en ging je om met dezelfde broeders, van elkaar verschillen als dag en nacht. In de hoogtijdagen zaten er zo’n 350 interne leerlingen. Wat voor de ene de hemel was, omdat je graag studeerde en goed in de groep lag, kon voor je beste vriendje een hel zijn. Hoe heb jij Eikenburg ervaren? Deel het hier met ons.

Foto's

Collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, id.nrs. 191, 141, 173, 188.

16

Reacties (16)

Fried van Kemenade zei op 10 maart 2019 om 20:31 uur

Ik heb intern op Eikenburg gezeten van 1961 t/m 1967. Twee jaar op de lagere school ( klas 5en 6 ) en 4 jaar op de Mulo. Je studeerde af met mulo A en B met daarbij je Middenstandsdiploma. Het was een gestructureerde samenleving van leerlingen en de Broeders van Liefde. Alles op uur en tijd.
Om half zeven opstaan, om 7 uur naar de studiezaal, om half acht naar de H.Mis, om 8 uur ontbijt en daarna school van kwart voor 9 tot kwart voor 4. Dan vrije tijd tot 17.00 uur met allerlei soorten sport: tennis, volleybal, voetbal, zwemmen, honkbal enz. Er waren zeer goede sportvoorzieningen. Dan van 17.00 tot 20.00 uur studeren in de studiezaal onderbroken door een half uur warm eten in de eetzaal, Daarna recreatie in de recreatiezaal tot ongeveer kwart voor negen en dan naar bed. recreatie was vooral biljarten, tafeltennis, de krant lezen en tv kijken . Bijna iedereen slaagde voor zijn examen .Als je klaar was met de studieopdrachten zei de dienstdoende broeder: "Je bent nooit klaar, alles herhalen ". Ik mocht elk weekend naar huis .Ik woonde dichtbij in Eindhoven. Zo hield ik toch nog binding met de buurt waar ik oorspronkelijk vandaan kwam.Er waren ook kinderen ( bijv. uit Haarlem) die alleen in de vakanties naar huis gingen. Ikzelf heb vooral goede herinneringen aan Eikenburg, hoewel dat zeker niet voor iedereen geldt. Er was regelmaat, een goede schoolopleiding, veel vrije tijd mogelijkheden en de buitenwereld werd niet buitengesloten ( tv, radio , krant alles was mogelijk ). Ook mochten bij wijze van uitzondering wel eens Europa Cup Wedstrijden helemaal afkijken tot het einde. Zo herinner ik me nog de geweldige wedstrijd Ajax-Liverpool in de mist, die we ook helemaal mochten afkijken. Een privilege waar we erg blij mee waren.
Na Eikenburg ben ik naar de Kweekschool aan de Hemelrijken in Eindhoven gegaan. Voor het toelatingsexamen slaagde ik met gemak dankzij de goede opleiding op Eikenburg. Daarna heb ik met veel plezier 42 jaar voor de klas gestaan in het basisonderwijs.

Fried van Kemenade

Marilou NillesenBHIC zei op 11 maart 2019 om 10:26 uur

Veel dank, Fried, voor deze mooie reactie. Wat bijzonder om zo'n duidelijke inkijk te krijgen in het dagelijkse ritme van Eikenburg. Onvoorstelbaar, die regelmaat! En mooi ook, zo'n herinnering aan die Europa Cup Wedstrijd.

Wat ik me afvraag, was de sfeer van "de jaren zestig" ook voelbaar op het internaat? Heb je daar herinneringen aan?

Fried van Kemenade zei op 11 maart 2019 om 15:18 uur

Op de vraag of de sfeer van de jaren zestig voelbaar was op Eikenburg het volgende. Wij mochten van de broeders wel een draagbare radio hebben om te luisteren naar de Radiopiraten als Radio Noordzee, Radio Carloline, Radio Veronica enz. De muziek van de Beatles, Stones, Kinks enz. mochten wij dus beluisteren via uiteraard een koptelefoon. Ook mochten we een "Beatleskapsel" dragen , alhoewel dit niet al te lang mocht worden. Op een feestdag ( bijvoorbeeld bij een jubileum van een broeder ) mochten we ook zo'n band imiteren waarbij we de muziek ook helemaal open mochten draaien. Ook bij de broeders trad een zekere verandering op met grotere vrijheden , want toen ik er voor het eerst kwam in 1961 liepen alle broeders nog in een pij met een koord om het middel. Toen ik 6 jaar later vertrok liepen bijna alle broeders in een pak met een wit boordje. Maar toen ik op de Kweekschool begon in 1967 heb ik de sixties helemaal echt mogen beleven met de democratiseringsgolf en de studentenopstanden (1968) , waar wij op onze manier ook aan mee deden., zoals een dag de school plat leggen om te gaan protesteren tegen een nieuwe weg door de Oirschotse heide.Kortom een mooie, creatieve tijd waar ik veel heb geleerd en waarvoor de basis is gelegd op Eikenburg.

Marilou NillesenBHIC zei op 11 maart 2019 om 21:11 uur

Ah, je levendige beschrijving brengt de jaren zestig weer helemaal tot leven, Fried! Mooi om te lezen. En het geeft ook wel weer hoe de sfeer moet zijn geweest, zeker in combinatie met de verandering bij de broeders zelf.

Veel dank voor je aanvulling!

Ako Wisse zei op 19 maart 2019 om 09:41 uur

Na op eerdere jongens-internaten gezeten te hebben, namelijk op St. Louis in Amersfoort (2 1/2 jaar, lagere school) en De Westerhelling in Nijmegen (MULO + Middenstand) kwam ik op Eikenburg terecht (1969-1972).
Dit was een hele verademing, zeker na de strenge Frater Maristen in Gelderland.
Er waren net drie nieuwe paviljoenen gebouwd voor de oudste groepen, met zeker voor die tijd best heel luxe voorzieningen. De eetzaal bleef echter in het oude hoofdgebouw. Ook werd er een overdekt zwembad en een nieuwe sporthal gebouwd en er waren meerdere voetbalvelden op het 36ha groot terrein. Zo kon ik als sportfanaat mijn energie goed kwijt in meerdere sportdisciplines.
Het "regime" was inderdaad vrij soepel en eigentijds. Zo hoefden wij niet meer elke ochtend naar de kerk en als je het weekend niet weg kon, mocht je zelf beslissen of je zaterdagavond óf zondagmorgen naar de mis ging. Dat was toen heel revolutionair. Ook werd er zelfs één of twee keer per jaar een dans-feestavond georganiseerd (inclusief bier!) met een meisjesinternaat uit Schijndel.
In het weekend mochten we 's avonds naar de stad of naar een feestje van je klasgenoten, al moest je wel bijtijds om 22-23 uur of zoiets weer "binnen" zijn.
De Broeders waren met de tijd meegegaan én hadden echt geen "plaat" voor hun hoofd!
Op TV waren de Europacup wedstrijden inderdaad ook heel apart.
Eerst 's middags de spanning of het wél of níet uitgezonden werd én daarna of we het wel of niet tot het einde mochten zien, want dat had weer met ons "goed" gedrag te maken......( wél eens misgegaan...)
Ikzelf zat op de HAVO op het Sint Joris Lyceum wat toen nog in de stad gevestigd was, Elzentlaan.
Hierdoor had je nog meer vrijheid en privileges ten opzichte van de andere jongens die de MULO volgden op het terrein. Dát bleef een jongensschool, terwijl het in de stad gemengd was én nog vrijere regels golden vergeleken "binnenshuis".
Zelf organiseerde ik ook verschillende competities binnen onze groep zoals schaken, dammen, biljarten, tafeltennis en stratego (!!),wie kent het nog???
De leiding kon dat heel goed waarderen, want zo hadden wij toch ook extra bezigheden tijdens de vele vrije uren.
Al met al kijk ik met héél veel plezier terug op deze 3 jaar Eikenburg!!!
Met óók veel dank aan de helaas al overleden Broeder Ton van Heugten, die mij altijd veel medewerking verleende en soms een oogje dichtkneep als ik niet alles volgens de regels of afspraken had gedaan.....
Gewoon een leuke, fijne en gezellige tijd gehad daar.
En na 9 en half jaar kostschool moest ik voor 16 maanden naar een andere "internaat", wat militaire dienst heette, maar dat was daarna helemaal een makkie na zo'n lange voorbereiding.......haha.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 09:43 uur

@ Ako: zoals je ziet is het mooie, gedetailleerde verhaal dat je mij stuurde, inmiddels geupload. Ik weet zeker dat dit ook bij andere oud-leerlingen weer allerlei herinneringen gaat oproepen. Enorm bedankt voor je bijdrage! De foto van jullie elftal ga ik nog in de tekst plaatsen.

Fried van Kemenade zei op 19 maart 2019 om 16:12 uur

N.a.v. het verhaal van Ako Wisse het volgende. Broeder Ton van Heugten ( ook wel broeder Anselmus met zijn heiligennaam ) is ook mijn groepsbroeder geweest. Een groepsbroeder was verantwoordelijk voor een groep leerlingen buiten schooltijd. Je had ook broeders die een akte hadden en les gaven op de lagere school en op de MULO. Ik heb ook goede herinneringen aan broeder Ton van Heugten. Later is hij overste geworden. Ton kon goed met de kinderen omgaan en was een goede groepsbroeder. En inderdaad, als je je goed gedroeg kon er bij deze broeder altijd wel wat extra's af zoals bijvoorbeeld langer opblijven op een Europacupwedstrijd helemaal afkijken.

Klaasje zei op 19 maart 2019 om 22:48 uur

Fried, allemaal leuk en aardig, maar ook hier was al sprake van pedofilie.
Met tientallen slapen in 1 grote ruimte en de broeder die moest waken, haalde bijna elke nacht dezelfde jongen van zijn bed en moest naar zijn kamertje komen. Zeer zeker niet om te bidden.

Ako Wisse zei op 20 maart 2019 om 00:58 uur

Beste Klaasje,
Dit vind ik wel een beetje een stoot onder de gordel wat je nu stelt!!!
Ik weet niet welke jaren of groep óf überhaupt op Eikenburg heb gezeten, máár ik durf het wel héél hard te zeggen dat ik in die drie jaar daar nóóit zoiets meegemaakt heb én zelfs óók niet in de zes en een half jaar eerder op de andere internaten waar ik gezeten heb!!!
Weliswaar heb ik alleen in Amersfoort op een zaal geslapen met ca 60-80 jongens met open boxen van 10 personen, maar verder altijd een eigen kamer gehad.
Er zal misschien wel bij een enkeling iets fout of mis zijn gegaan, maar ik heb er nooit iets van gezien of ervan meegekregen.
Maar het was zéér zeker geen schering en inslag of waar we bang voor hoefden te zijn dat zoiets ons zou kunnen overkomen!!!
Ik zal zeker de laatste zijn die pedofilie in zo'n gemeenschap ontkent, maar vergeet aub ook niet wat tegenwoordig ook bij veel sportclubs tegenwoordig óók naar buiten komt over trainers/begeleidsters óf wat in het gewone leven tussen familieleden óók helaas vak gebeurt .....
Lees de krant maar regelmatig.
Daarom vind ik je opmerking héél erg ongenuanceerd én niet onderbouwd.
Probeer eerst positief te kijken wat deze mensen met goede bedoelingen hebben gedaan, vooral voor onze opvoeding/scholing ipv de de enkeling die de fout in is gegaan aan het kruis te nagelen.
Pedofilie komt helaas in alle groepen van onze samenleving voor én ik kan alleen maar hopen voor je dat je met zoiets nóóit privé mee te maken krijgt. Want dan weet je pas of misschien snap je dan wel beter wie je als groep óf mens beschuldigd van zoiets.
Wie de eerste steen werpt......
Of vertel iets méér over je ervaringen aldaar.....

Fried van Kemenade zei op 20 maart 2019 om 06:59 uur

Ik kan me volledig vinden in de reactie van Ako Wisse. De verhalen zijn t.a.v. pedofilie zijn mij ook bekend, maar ik zelf heb 6 jaar op Eikenburg gezeten en nooit in die richting iets meegemaakt . Daarmee ontken ik niet dat er niet ooit iets gebeurd zal zijn , maar zoals Ako Wisse terecht stelt kun je daarmee niet alle broeders over een kam scheren.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 20 maart 2019 om 09:29 uur

@Klaasje: gelukkig is er de afgelopen tijd veel meer aandacht gekomen voor alle vormen van geestelijk en seksueel misbruik. Het is gewoon een grote schande dat dit is gebeurd, op welk internaat dan ook. Tegelijkertijd kan ik me voorstellen dat het even schrikken is voor oud-leerlingen zoals Fried en Ako, die er natuurlijk ook niets aan kunnen doen dat zij het internaat hebben ervaren, zoals zij dat hier beschrijven. Wat wij een van de opvallendste dingen vinden aan alle reacties op de internatenkaart, is hoe sterk al die herinneringen verschillen. Echt als dag en nacht. Zelfs onder leerlingen die in dezelfde klas zaten. Het is goed, denk ik dan, dat al die herinneringen op deze site naast elkaar kunnen bestaan. Samen geven ze dan een beeld van hoe het er op een internaat aan toe ging… Ook de negatieve herinneringen moeten (ook hier!) gehoord te worden.

Jeroen Simons zei op 20 maart 2019 om 19:50 uur

Ik zat vanaf 1973 op de MAVO van Eikenburg. Ik was van buiten, dus niet op het pensionaat. Wij kregen les van de broeders en van een zuster. Wij waren een nogal lastige klas. Er was een broeder geschiedenis die daar wel raad mee wist. Klieren was de les stoppen, de overgebleven lestijd was leertijd en de keer erop volgde een schoolonderzoek (toets die meetelt). Dikke onvoldoendes natuurlijk. Wij zaten daardoor zelf op onze blaren. Na drie keer was het klieren afgelopen en was er wederzijds respect ontstaan. Ik vergeet nooit dat de broeder daarna ontroerd vertelde over zijn ervaringen en ontberingen in een jappenkamp en dat we allemaal tot tranen aan toe geroerd waren. Gevoel en passie voor geschiedenis is mij altijd bijgebleven.

Marilou NillesenBHIC zei op 20 maart 2019 om 20:23 uur

Indrukwekkend wat je beschrijft, Jeroen. Dat zo'n strenge broeder uiteindelijk een een dergelijk persoonlijk verhaal met jullie deelt, en dat dat dan zo'n impact heeft - ook op een lastige klas. Daaruit spreekt een enorme kracht.

Wat mooi dat je dat hier in herinnering brengt, dank daarvoor.

Rinie zei op 12 mei 2019 om 16:01 uur

Jeroen Simons, dar was vast broeder Chrysolius. Die ben ik omtrent 1995 nog eens tegengekomen bij de Sligro in Eindhoven. Hij wist me toen te vertellen dat broeder van Hooft, bijgenaamd de tast of de bloemkool, de avond ervoor was overleden.

Ik heb er gezeten van 66 tot 70. We sliepen indertijd op slaapzalen. Natuurlijk wisten we niets van de pedofilie, ook omdat we niet wisten wat dat was. Ik herinner me het plotse vertrek van een broeder nadat ouders hadden ingegrepen. En ook herken ik het bekend geworden verhaal van een leerling die daadwerkelijk misbruikt was. Maar zelf heb ik niets aan den lijve ervaren. Ik heb er geen slechte tijd gehad. Natuurlijk was je liever thuis in je eigen vertrouwde omgeving. Maar het heeft zeker wel bijgedragen tot mijn persoonlijke ontwikkeling als zelfstandig individu. En als ik er dan een trauma aan over zou hebben moeten houden dan is dat aan sporten. Wat was ik blij als het regende of te koud was en we lekker in de recreatiezaal onze gang konden gaan bij de radio of met een boek.

Jeroen Simons zei op 12 mei 2019 om 17:23 uur

@Rinie: dat was hem inderdaad.

Ako Wisse zei op 12 mei 2019 om 19:45 uur

Beste Rinie,
Leuke bijdrage.
Hem kan ik helaas niet meer herinneren of hij zat bij de lagere groepen.
Maar het zij zo.
Met de rest van je verhaal ben ik helemaal mee eens, op het sporten na dan.......
Je werd op Eikenburg inderdaad een stuk zelfstandiger en volwassenener, omdat je zonder ruggesteun van je ouders toch zelf je eigen weg in een groep moest zoeken/kunnen vinden.
Dát was niet voor iedereen even eenvoudig/gemakkelijk, want binnen de groep ontstond altijd een soort natuurlijke rangorde naargelang je kwaliteiten. Helaas had dat ook met sport te maken.....
Zoals ik het goed begrijp was je daar géén ster in, maar ondanks dat heeft het je niet belet om je eigen toch goed te kunnen redden.
Ik was toevallig het tegenovergestelde.
Kon alle sporten goed, vooral voetballen. Bij mij was het écht balen als door slecht weer iets werd afgelast.......haha.
Maar ik ben echt blij voor je, dat jij óók goede én positieve herinneringen hebt aan je verblijf van vier jaar op Eikenburg.
Voor mij óók idem dito!!!!!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.