Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970
Rooms prentenboek
De r.-k. kerk beheerste het openbare- en gezinsleven van de beminde gelovigen. De controle was vooral groot in kleinere dorpen. Iedereen hield iedereen in het oog, ook al omdat er allerlei andere motieven meespeelden. De kerk bepaalde dus ook wie wat mocht lezen en wat niet, wat nu toch wel enigszins lachwekkend voorkomt.

Waar ze het voor het zeggen hadden: in scholen, parochiebibliotheken. Maar ook in menige particuliere uitleenbibliotheek etc. werd in ieder boek een code van de IDIL aangegeven. IDIL was een instelling die dat voor de Verenigde Katholieke Bibliotheken en boekhandels voorschreef. Er was een beoordelingsschaal van:
I. Verboden Lectuur
II. Streng voorbehouden Lectuur
III. Voorbehouden Lectuur
IV. Lectuur voor volwassenen alleen
IV-V. Lectuur voor zestien jaar en ouder
V. Lectuur voor allen.

In 1970 werden alle IDIL-uitgaven gestaakt. Een mooi tijdsbeeld hierover geeft Michel van der Plas in het boek Uit het rijke Roomsche Leven, een documentaire over de jaren 1925-1935 (10 herdrukken). Wat Van der Plas beschijft, beslaat ongeveer het decennium voor mijn geboorte. Mijn persoonlijke herinneringen van rond de jaren ‘50 geef ik hier weer.

Ik kom uit een echte lezersfamilie. Mijn broers en ik haalden, op zondag na de hoogmis, boeken uit de parochiebibliotheek. Elk drie boeken. Gedurende die week lazen we die, ook die van elkaar. De boeken hadden de codes III t/m V (zie hierboven). Je kreeg ze allemaal mee, pastoor Swagemakers deed daar niet moeilijk over. Hij zei: “Wat ze op die leeftijd niet mogen lezen dat begrijpen ze toch nog niet”. Meest waren het avonturenboeken (code IV, toch nog voor “volwassenen alleen”). Eén boek dat ik toen las kan ik me nog goed herinneren: Gods Geuzen van Jan de Hartog (code III).

Overigens liet mijn moeder mij ook boeken lenen in Nijmegen, uit een particuliere uitleenbibliotheek. Ik moest daar toch zijn, want ik zat er op school. Ik leende bijvoorbeeld Pallieter van Felix Timmermans. Dat boek was verboden in de Nederlandse kerkprovincie. De eigenaar vroeg dan wel eens wie het ging lezen, maar deed er verder niet moeilijk over.

Dan had je ook nog die mysterieuze Vaticaanse index, de Index librorum prohibitorum. Op de rommelzolder van mijn grootvader lagen gedeelten van Les miserables van Victor Hugo. Later ontdekte ik dat die op de Vaticaanse index stond. Niet iedereen liet zich dus verbieden te lezen wat hij wilde. Overigens is ook die index in 1966 afgeschaft.

Op de titelpagina van het boek van Walter Scott, Ivanhoe is bovenaan die IDIL-code III te zien (IV is doorgehaald). Dat betekent dat dit boek, dat nu geldt als een kinderboek, “voorbehouden lectuur is”! Op het titelblad staat ook nog eens duidelijk gescheven: “Dit boek mag alleen gelezen worden door gehuwden en door volwassenen met levenservaring”. De laatste der Mohicanen, nu ook een kinderboek, had code IV-V. Er staat geschreven: “boven 18 jaar”.

Ik kan niet zeggen dat ik van dit alles ‘s nachts ooit wakker geschrokken ben.

Detail van de titelpagina van Ivanhoe

Detail van de titelpagina van Ivanhoe

3

Reacties (3)

Eric Brinks zei op 19 maart 2019 om 13:10 uur

Nooit geweten, dat dit bestond... Te zot voor woorden!

Marilou NillesenBHIC zei op 20 maart 2019 om 08:33 uur
Nu onvoorstelbaar hè? Tijden veranderen, dat blijkt maar weer, Eric.
Ton van Riet, Gemert zei op 20 maart 2019 om 11:17 uur

Iemand in Gemert vertelde: ""Mijn moeder had een boek geleend. Mijnheer kapelaan kwam op huisbezoek. Toen hij dat boek zag, gaf hij haar te kennen
dat ze het niet mocht lezen. Het werd door hem geconfisceerd en dus meegenomen. De eigenaar van het boek ging naar de pastorie om zijn bezit
terug te halen, waar hij na veel moeite toch in slaagde."
(Op dit soort gedrag zijn nogal wat woorden van toepassing, maar ik laat het bij.)

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.