Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Jongensinternaat Sint Nicolaas in Oss

Internaten
Op het Instituut Sint Nicolaas aan de Begijnenstraat zaten jongens die les kregen op de lagere school of de ulo van de Fraters van Tilburg. Het gebouw, waartoe ook het klooster van de fraters behoorde, lag naast de pastorie van de parochie Maria Onbevlekt Ontvangen (de Grote Kerk).

Leerlingen St. Nicolaasgesticht, 1935 (bron: collectie Stadsarchief Oss, id.nr. BCO018121)

De fraters waren als kloostergemeenschap gespecialiseerd in het geven van onderwijs en zij hebben in de verbreiding van katholieke scholen in Nederland een heel belangrijke rol gespeeld sinds de late negentiende eeuw. In Oss hebben zij bijna honderd jaar een klooster bewoond. Van daaruit legden zij zich van oosprong toe op de zorg voor weeskinderen, die zij van kost, inwoning en onderwijs voorzagen.

Slaapzaal, 1966 (bron: BHIC, collectie Stadsarchief Oss, id.nr. BCC0158)

Gymnastiekzaal (bron: BHIC, collectie Stadsarchief Oss, id.nr. BCC0160)

Gedurende de twintigste eeuw verschoof het accent van deze zorg voor weeskinderen naar het lesgeven op lagere scholen. In Oss hadden zij er twee. De ene was bedoeld voor de Ossenaren; de leerlingen van deze school bleven gewoon thuis wonen. De ander was een kostschool, waar vooral jongens uit de welgestelde burgerij zaten. Zij volgden hun opleiding intern. Halverwege de jaren zeventig verbleven op dit Instituut Sint Nicolaas niet minder dan 140 kinderen.

Beide scholen werden in 1918 uitgebreid met een ulo-bovenbouw: een zevende, achtste en negende klas, waarna je examen deed buiten Oss. Veel leerlingen haakten echter al eerder af om te gaan werken.

In 1948 maakte de ulo-bovenbouw plaats voor de zelfstandige rooms-katholieke ulo "Sint Jan" aan de Koornstraat. In 1968 werd in Nederland de Mammoetwet ingevoerd en werd de ulo een mavo. In 1982, toen het Instituut Sint Nicolaas werd opgeheven, nam de mavo Sint Jan een aantal lokalen van dat internaat over.

Op een van de foto's zien we de ‘open slaapzaal’ van het Instituut Sint Nicolaas. De internen hadden blijkbaar een eigen wasbak en spiegel. Dus geen wachtrijen 's-morgens, maar gelijk met de kop onder de koude kraan. Zo liep de strikte dagelijkse routine geen vertraging op en kon je met de slaap net uit de ogen terstond naar de kapel voor het morgengebed. Maar veel privacy had je natuurlijk niet in zo'n slaapzaal.

Er zullen nog genoeg Brabantse mannen zijn die hun kindertijd en jongvolwassen jaren op het internaat van de lagere school, de ulo of de latere mavo hebben doorgebracht. En hoe die jaren achteraf worden gewaardeerd, zal zoals bij de meeste internaten het geval is sterk uiteenlopen. Hoe waren jouw ervaringen?

Fraters van het Nicolaasinstituut, 1933 (foto: Fotopersbureau Het Zuiden,
bron: BHIC, collectie Stadsarchief Oss, id.nr. BCO010725)

2

Reacties (2)

H.P.M. Haen zei op 19 maart 2019 om 10:22 uur

Ik heb van 1948 in 6 klas tot 1952 voor Mulo A in Oss op kostschool gezeten. Wij hadden een chambret met gordijn naar de gang op een grote slaapzaal met een eigen wastafel en klerenkast. We gingen iedere dag naar de mis met een pater waarbij je ook kon biechten. De vrijheid was zeer beperkt alleen zondags mocht je naar de tuin en we gingen regelmatig onder begeleiding naar buiten om te wandelen. Voor de recreatie kon je biljarten, figuurzagen, houtintarsia maken of lezen of op de cour hockeyen met een plankje, soms tennissen en in de winter schaatsen. Buiten waren ook een serie toiletten.
In de stad zijn we een enkele keer naar een toneelstuk of ballet geweest.
Op zaterdag werd er gedouched in douche cabines. Ik heb er typediploma gehaald en de Mulo A afgemaakt. Soms werd er toneel gespeeld of verhalen verteld. Ik heb het redelijk goed naar mijn zin gehad en geen nare dingen meegemaakt.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 10:44 uur
Bedankt, H.P.M. Haen, dat je ons zo een kijkje hebt gegeven achter de schermen van het internaat. Wel fijn om te horen dat je er in ieder geval geen nare dingen hebt meegemaakt. Kan me voorstellen dat je ondanks zo'n eigen chambret niet heel veel privacy had. Die mochten zeker ook niet afgesloten worden met het gordijn als je erin zat, of niet? Kan me voorstellen dat je erg uitkeek naar die uitstapjes naar de stad. En dan nog toneelspel op het internaat zelf. Met de culturele vorming zat het zo te horen wel goed!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.