Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970
Paters & Nonnen

De voornaamste taak van de ‘Congregatio Sanctissimi Redemptoris’ (de Congregatie van de Allerheiligste Verlosser) is van oorsprong de volksmissie. Priesterlijke zielzorg voor de paupers op het platteland, opkomen voor de verworpenen der aarde, uitgaand van de goddelijke barmhartigheid.

De wapenspreuk die de stichter zijn orde meegaf luidde: Copiosa apud Eum Redemptio, bij Hem vind je de verlossing in overvloed. Die stichter was Alfonsus Maria de Liguori (1696-1787) en hij richtte de Congregatie van de Redemptoristen op in 1732 in Napels. Als groot voorstander van ambulante zielzorg gaf hij korte, maar intense parochiemissies.

Buiten Italië werd de beweging verspreid door de Oostenrijker Clemens Maria Hofbauer (1751-1820). Tegenover de rationele tijdgeest van Voltaire en Rousseau plaatsten de redemptoristen hun streven naar verlossing (redemptio) door de eucharistie en de Mariaverering. De redemptoristen gaan uit van Gods goedheid en barmhartigheid. De pauselijke goedkeuring voor de constituties kwam in 1749.

Via Oostenrijk en Polen en vervolgens Frankrijk en België vestigden de redemptoristen zich in 1836 in Wittem. Hun werkwijze met prediking en volksmissies was in Nederland toen nog onbekend, maar werd snel een groot succes.

De eerste zes provincies werden op 2 juli 1841 gesticht: Rome, Napels, Sicilië, Zwitserland, Oostenrijk en België.  In 1865 werd de Nederlandse provincie opgericht. Tegenwoordig vormt Nederland met België, Duitsland en Zwitserland de provincie St. Clemens.

Kloosters in Noord-Brabant waren er in:
- Bosschenhoofd (Sint Gerardushuis);
- Boxmeer (Klooster Sint Anna);
- Dongen (Sanatorium Overdonk en Villa Maria);
- Eindhoven (Klooster Eikenburg);
- ’s-Hertogenbosch (Redemptoristenklooster) en
- Roosendaal (Redemptoristenklooster).

Buiten Noord-Brabant hadden de redemptoristen kloosters in Amsterdam, Amersfoort, Bergen, Heerlen, Nijmegen, Roermond, Rotterdam, Wittem en Zenderen. Buiten Nederland is de congregatie actief in 77 landen, waaronder Brazilië en Suriname.

Foto’s
Alfonsus Maria de Liguori (1696-1787). Bron: Wikipedia.
Heeswijk, Joannes-Baptista Lemmens, priester van Berne, speelt een redemptorist, c. 1920. Bron: Beeldcollectie Abdij van Berne. BHIC, fotonrs. 1695-007889 en 1695-007888.
Redemptorist aan zijn bureau, z.j. Bron: Katholiek Documentatie Centrum, fotonr. 1A15861.

Bronnen
Jan Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant. Alphen a/d Maas, 2010.
Website redemptoristen.

4

Reacties (4)

W.T.H. Kurstjens zei op 14 augustus 2019 om 10:30 uur

Column uit Venloër Grensbode, nog te verschijnen:

DE WEEMANNETJES

Op de lagere school hadden we een voorleesboekje, dat Het Weemannetje heette. Het ging over een duivels kereltje dat brave lieden een loer probeerde te draaien en als dat lukte, luidkeels en schril ‘wee, wee’ riep. Ik noem maar wat: je wilt pruimen plukken, zet de ladder op en er komt iemand voorbij die tegen je zegt: ‘Wacht, ik help je wel even, ik zal hem vasthouden.’ Nog maar amper ben je boven of hij laat de ladder los, waardoor je op de grond valt, en als je vloekend en tierend weer overeind komt, is hij weg en hoor je iemand schril lachen en ‘wee, wee’ roepen, maar waar je ook kijkt, je ziet hem niet. Hij is spoorloos verdwenen.
Ik heb op internet naar het boekje gezocht, tot aan Marktplaats toe, maar kon het tot nu toe niet vinden. Wie het thuis ergens heeft liggen en er niets mee doet, wil ik dringend verzoeken het mij te koop aan te bieden. Wee, wee!
Later heb ik begrepen dat er nog andere weemannetjes waren, die je niet moest vrezen om hun verdorvenheid en sadisme, maar juist om hun gelovigheid. Dat waren de paters Redemptoristen, die één keer per jaar een parochie bezochten om de gelovigen op het rechte pad te houden. Ze joegen hen de stuipen op hun lijf door van de preekstoel met bezwerende gebaren en overslaande stem hel en verdoemenis te preken. De uitdrukking ‘wee, diegene die’ lag hen op de lippen bestorven.
‘Wee diegene die het waagt Gods naam ijdel te gebruiken …’
‘Wee diegene die zijn oog werpt op de vrouw van een ander…’
Na de zonde kwam de straf:
‘… zijn ziel zal eeuwig branden in de hel.’
‘… hij zal op de Jongste Dag levend gevild en in het vuur geworpen worden.’
Bekend is het verhaal van het Tegelse jongetje dat met zijn moeder naar de kerk ging en die, toen de man zich verhief en zijn vinger vermanend de lucht instak, verschrikt uitriep: ‘Mam, hae kump los!’, waarop zijn moeder hem tot bedaren moest brengen.
Over de Heilige Missie in Venlo is zelfs nog meer informatie overgeleverd, en wel uit het boek ‘De Redemtoristen, wat ze zijn en wat ze doen’ van J.A.F. Kronenburg C.S.S.R (Maastricht 1929) dat geciteerd wordt in het boek Uit het Rijke Roomsche Leven van Michel van der Plas:

‘Te Venlo zag men reeds bij de inleidingspreek van Pater Bernard over het groote nut eener missie, zelfs voorname burgers en priesters overvloedige tranen storten; onder zijn preek over de heiligschennis, waarin hij de geestelijkheid het H. Sacrament naar een afzonderlijk opgericht altaar liet dragen, ontstond een algemeen, luid en onbedaarlijk geschrei onder heel het gehoor; men zag des avonds te 11 uur reeds personen aan de kerk staan om des morgens te 4 uur het eerst aan den biechtstoel te kunnen wezen, terwijl iederen dag 13 tot 28 priesters van 's morgens vroeg tot 's avonds laat bezig waren het H. Sacrament van boetvaardigheid toe te dienen: men hield hem aan de toog vast om tot biechten te kunnen komen; op sommige dagen moest nog des avonds te 7, 8 uur de H. Communie worden uitgereikt; op een der avonden ging een man, die den ganschen dag nuchter in de kerk was gebleven, te half tien schier bezwijmend te Communie. [ ] Toen hield hij 's avonds de slotpreek over de volharding, en voerde de godsdienstige geestdrift zóó hoog op, dat die duizenden en duizenden toehoorders allen met luider stem herhaalden: ‘Ja, wij zullen volharden! wij zullen volharden!’ [ ]

Na afloop van een Heilige Missie, die meestal een week tot tien dagen duurde, werd het aantal keren geturfd dat de gelovigen ter communie waren gegaan, de kaarsen die ze met z’n allen hadden aangestoken en de keren dat de heilige biecht was afgenomen. Het ging nooit slechter, altijd beter: elk jaar werden er weer meer zielen uit het vagevuur gered en voor de hel behoed. Onder luid gejuich verlieten de weemannetjes het dorp.
Er stonden echter ook critici aan de zijlijn: mensen die bang waren dat het obstinate geweeklaag van de weemannetjes hun kinderen op zelfmoordgedachten zou brengen. Als de haat- en boetepredikers het dorp hadden verlaten, kwam er een vreemde stilte over het dorp. Hier en daar hield men zijn adem in en vroeg zich af: zouden de kinderen de helse beproeving doorstaan of zou deze of gene, verteerd door zondebesef, zich naar de Maas of een van de ondergelopen kleiputten bij Egypte reppen om zich daar te verdrinken?
Wee de weemannetjes!

Mariët BruggemanBHIC zei op 15 augustus 2019 om 09:34 uur

Bedankt Meneer Kurstjens, voor het ons alvast een voorproefje te geven van uw publicatie in de Venloër Grensbode. Dit verhaal schetst op een duidelijke wijze de manier waarop zij de zielzorg pleegden te doen. En dat gebeurde dus kennelijk niet op een positieve wijze, maar door angst in te boezemen. Het boekje ' De Weemannetjes' moet dus echt wel indruk op jou gemaakt hebben, dat je het je nu nog zo goed kunt herinneren?

Kurstjens Willem zei op 29 augustus 2019 om 17:36 uur

Beste Mariët, Ik heb hierover eerder gepublliceerd in het boek Kleikoorts (Venlo, 2017), met vermelding van bronnen. Zie hieronder. Inderdaad, heb ik uit mijn onderzoek geen positieve indruk aan deze vorm van geloofsverkondiging overgehouden. Met vriendelijke groet, Willem

BESCHAVINGSOFFENSIEF

Niettemin schijnt de situatie toch zo ernstig te zijn geweest dat de katholieke kerk een groot beschavingsoffensief inzet. Hierbij worden geen middelen geschuwd.
Een van die middelen is de Heilige Missie, een periode in het kerkelijk jaar waarin paters Redemptoristen de parochie bezoeken om hel en verdoemenis over de gelovigen af te roepen in de hoop hen daarmee weer op het rechte pad te brengen.
Pastoor Meertens weidt in de annalen van de St.-Martinusparochie anderhalve pagina lang uit over de Heilige Missie in het najaar van 1902, die kennelijk nogal indruk op hem heeft gemaakt.
Tijdens de vroegmis van dinsdag 28 oktober preekt pater Klessens over het verzwijgen van de zonden in de biecht, waarna pater Voets om half negen de gelovigen op het hart drukt dat men een doodzonde altijd moet biechten. In de avondmis van die dag preekt pater Booten over het Laatste Oordeel. De morgen daarop is het weer de beurt aan pater Klessens, die de onrechtvaardigheid hekelt, waarna pater Booten preekt over berouw, terwijl Voets ’s avonds van leer trekt over heiligschennis. De woensdag is vrij, maar donderdagmorgen pakt pater Beijsens de draad weer op met een preek over dronkenschap, waarna Booten het nut van goede voornemens memoreert en Beijsens de dag afsluit met een preek over de hel. Op vrijdag en zaterdag wordt er tegen onkuisheid en vuilbekkerij gepreekt, waarna de toon op zondag iets wordt gematigd. Als de paters op dinsdag en woensdag vertrekken, laten ze een tevreden pastoor achter. De parochianen zijn goed opgekomen en met zijn allen 2450 keer ter communie gegaan.
Pater Voets (doodzonde, heiligschennis) en pater Booten (laatste oordeel, berouw) hebben met hun preken de meeste bijval gekregen.64
Een ander middel is het organiseren van de bevolking in standsorganisaties en organisaties voor geheelonthouders, de zogenaamde drankweer. Bij de oprichting van de Volksbond in 1906 gaat dit hand in hand: katholieke arbeidersvoormannen komen op voor de belangen van de arbeiders, maar proberen tevens het drankmisbruik in eigen kring tegen te gaan. Dit misbruik wordt gezien als een van de oorzaken van de decadentie en immoraliteit, waartegen ook de Heilige Missie zich richt.

Marilou NillesenBHIC zei op 30 augustus 2019 om 19:39 uur

Beste Willem, dank voor je reactie. Ook uit bovenstaand bericht wordt wel duidelijk waarom je geen positieve indruk hieraan hebt overgehouden. Bedankt voor je bericht.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.