Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Internaat van Moederheil in Ginneken

Internaten

Oudere inwoners van Ginneken, Breda en omstreken zullen zich vast en zeker nog het internaat en ‘kraamhotel’ Moederheil herinneren. Immers in dat imposante, omheinde kloostercomplex aan de Valkenierslaan werden niet alleen kraamverzorgsters opgeleid maar ook daadwerkelijk vele kinderen geboren.

Foto: P.P. Rietbergen, Rotterdam, collectie Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven 112092
Foto: P.P. Rietbergen, Rotterdam, collectie Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven 112092

Moederheil werd gesticht in Breda in 1915 door vrouwen uit de gegoede burgerij. Het was een initiatief gericht op de zorg voor ongehuwde en zwangere vrouwen. Ongehuwd zwangerschap gold vroeger immers nog als een grote schande en niet alleen in katholieke kring. De vrouwen in kwestie werden gelijkgesteld aan prostituees. En alsof dat nog niet genoeg was, werden zij door hun ouders vaak zonder pardon op straat gezet.

In eerste instantie was Moederheil alleen een doorgangshuis (opvang), later kwam daar de bekende kraamkliniek bij. In 1924 verhuisde de instelling naar Ginneken (nu een wijk van Breda, toen een afzonderlijk dorp), naar een gebouw dat werd ingezegend door de bisschop van Breda, mgr. Hopmans.

De kliniek Moederheil in Ginneken maakte deel uit van het klooster van de Kleine Zusters van de Heilige Joseph. Dat zij de ongehuwde moeders een dak boven het hoofd, een warme maaltijd en zorg boden, wilde echter niet zeggen dat zij geen problemen hadden met het ongehuwde zwangerschap. In tegendeel: de opgevangen vrouwen hadden gezondigd tegen God en de samenleving, zo stond in de stichtingsakte van Moederheil. Hun zielenheil stond op het spel. De zusters stelden zich daarom 'de zedelijke en maatschappelijke verheffing van gevallen meisjes' tot doel.

Na de bevalling konden de moeders enkele maanden in Moederheil blijven en kraamvisite ontvangen. Uitgangspunt van de zusters was dan ook dat moeder en kind bij elkaar horen, en dat borstvoeding beter was dan flesvoeding. In de tussenstijd stuurden ze aan op een hereniging van de moeder en de vader. De laatstgenoemde werd dan meteen gewezen op de kosten van de bevalling en het verblijf.

Let wel: dat moeder en kind bij elkaar horen, was het beleid. Dat de praktijk vaak anders was, is inmiddels duidelijk geworden door middel van onderzoek, media-aandacht en natuurlijk de verhalen van de vrouwen zelf. Bekend zijn de verhalen van moeders, die gedwongen werden om hun in Moederheil geboren en verzorgde kind aan adoptieouders af te staan.

Foto: P.P. Rietbergen, collectie Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven 112093
Foto: P.P. Rietbergen, collectie Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven 112093

Naast de kliniek was in Moederheil sinds 1929 ook een kraamvrouwenschool met internaat gevestigd. Opvallend voor die tijd is dat toen de stichting Moederheil in het leven werd geroepen, al werd vastgelegd dat ook niet-katholieken zich voor deze studie mochten aanmelden. Oud-leerlingen van Moederheil zullen zich behalve de klaslokalen, de behandelkamer en de opvangverblijven ook nog wel de kapel herinneren (sinds 1976 een mensa), waar zij net als de zusters en de (aanstaande) moeders terechtkonden voor gebed.

In de kliniek konden de kraamverzorgsters in opleiding praktijkervaring opdoen, natuurlijk onder het toeziend oog van een zuster. De opleiding stond daarnaast in het teken van een degelijke godsdienste vorming en het aankweken van een kuise, gehoorzame en sobere levenshouding. Eigenlijk alle dingen, die ook de zusters voortdurend bij zichzelf in de gaten moesten houden, overeenkomstig hun eeuwige kloostergeloften.

Na de oorlog is er in Moederheil veel veranderd. Om te beginnen kreeg de instelling een afdeling voor gehuwde vrouwen - een groep die strikt werd gescheiden van de 'gevallen' moeders. Daarnaast daalde het aantal kloosterroepingen, en daarmee het aantal zusters voor de verpleging. Dit probleem werd in Moederheil al in 1957 aangekaart. Het tij bleek echter niet te keren, en de opvang en de kraamzorg kwamen uiteindelijk volledig in handen te liggen van leken. De laatste zusters zijn in 1962 uit Moederheil vertrokken. De kraamvrouwenschool sloot toen ook de deuren.

Ben jij in Moederheil geboren, opgevangen of opgeleid? Reageer hieronder en vul deze pagina aan! Foto's zijn ook van harte welkom. Stuur ze naar info@bhic.nl en we voegen ze hier toe.

Bronnen

J. Brouwers, Van Moederheil en Valkenhorst. Een geschiedschrijving (Breda 1995).

'De pijnlijke adoptiegeschiedenis van ongehuwde moeders in Moederheil' (2018), op: website Brabant Cultureel

6

Reacties (6)

Bep van Kleef -Kivits zei op 16 oktober 2019 om 16:46 uur

Mijn dochter is 21 maart 1962 gedoopt in de kapel van Moederheil..
Haar geboortedatum is 17-03-1962
Doopnaam Monique Albertina Maria. Achternaam Kivits.
ik was zelf toen 16 jaar ,maar heb geen afstand van haar gedaan.
Hoe kan ik aan haar doop akte komen.
met vriendelijke groet Bep van Kleef Kivits

Norah zei op 16 oktober 2019 om 17:13 uur

Dag Bep,

Ginneken valt(viel) onder het bisdom Breda. Je kunt dit eens proberen:
www.bisdomvanbreda.nl Mogelijk kan men je daar helpen.
En dan vind je er ook een mailadres bij staan.
Mvg.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 17 oktober 2019 om 09:28 uur

@Bep en Norah: dank voor jullie reacties. Wat misschien ook nog wat oplevert, is om contact op te nemen met het museum van de zusters in kwestie (de Kleine Zusters van de H. Joseph), het Savelbergmuseum in Heerlen. Dit zijn de contactgegevens: https://savelbergklooster.nl/bezoek Daar in Heerlen is ook nog het archief van deze zusters te vinden, ik hoop ook van hun locatie in Ginneken. Als zij de informatie niet zelf in huis hebben, dan zouden ze je toch in de goede richting moeten kunnen wijzen.

Ook kun je je vraag voorleggen aan onze collega's van het Stadsarchief Breda, contactgegevens: https://stadsarchief.breda.nl/contact

Bep zei op 17 oktober 2019 om 13:56 uur

Dankjewel voor alle informatie.
We gaan er zeker mee aan de slag.

Nic van Leeuwen zei op 7 december 2019 om 19:49 uur

Mijn toenmalige vriendin is in Oktober 1970 in Moederheil Breda bevallen van een gezonde zoon. We hebben nóóit opgegeven, adoptie nóóit een optie geweest. Natúúrlijk ging niet alles van een leien dakje. Ik voelde me als vader verantwoordelijk, en wilde die verantwoordelijkheid absoluut dragen samen met m'n huidige vrouw. We gingen ervoor. Inmiddels zijn we ruim 50 jaar samen, waarvan bijna 49 jaar getrouwd hebben 2 zonen, 1 kleindochter en 2 kleinzonen. Ik kan nog uren ervaringen delen. Dat is wel mogelijk als u wilt. Mijn mailadres is: n.leeuwen@upcmail.nl

Thijs de LeeuwBHIC zei op 9 december 2019 om 11:39 uur

Hallo Nic, welkom op de site en bedankt voor je reactie. Fijn dat je je ervaringen hier wilt delen. Dat kan hier, als reactie op deze pagina maar ook via de mail. Ik zal je een bericht sturen.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.