Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Internaat Sint Norbertus in Heeswijk

Internaten

Het Norbertuscollege (later Bernrode) was een kleinseminarie, een gymnasium voor jongens die pater wilden worden. Voor de klas stonden de paters Norbertijnen, ook wel 'witheren' genoemd naar de kleur van hun habijt. Hun opleiding stond hoog aangeschreven. Ouders stuurden hun kinderen daarvoor van heinde en verre naar de Abdij van Berne.

De 'internen' en de ‘witheren’

Je ouders betaalden voor kost en inwoning en tijdens een van de schaarse vakanties kon je ze dan vertellen over je voortgang. Want al was je nog zo klein, de verwachtingen lagen torenhoog. Het internaat in Heeswijk was bovendien nog maar de eerste stap op van een lange weg naar het priesterambt en een verdere ‘carrière’ in de kloosterorde.

Waszaal met wasbakken en krukjes

Op het internaat deed je werkelijk bijna alles in groepsverband: samen op de slaapzaal, vroeg op om te bidden, door de lange gangen naar het leslokaal, huiswerk, nog eens bidden, souper (avondeten), wassen en weer slapen… Aan routine was geen gebrek en dat hoefde helemaal niets negatiefs te zijn. Zo is ook van andere internaten bekend, dat sommige leerlingen de regelmaat en tucht juist een verademing vonden, vergeleken bij hun hectische ouderlijk huis.

Je bracht heel wat uurtjes door in de studiezaal

Voor gedegen onderwijs en een opvoeding tot welgemanierde en Godvrezende ‘gentleman’ zat je er goed, maar naast het continue blokken en de tucht was er ook tijd voor vertier. En soms gingen die uitstekend samen. Want ook culturele vorming stond bij de paters hoog in het vaandel, zo blijkt wel uit de foto’s hieronder. En net als van het leven op Bernrode in het algemeen is ook van die verantwoorde ontspanning bijzonder veel op camera vastgelegd.

Cabaretvoorstelling klassen 4 en 5

Van toneel en muziek bijvoorbeeld: rijk uitgedoste en geschminkte jongemannen die een Bijbelverhaal opvoerden. Ook jij zal er vast aan hebben meegedaan, misschien wel als herder of koning. En omdat een gezonde geest natuurlijk een gezond lichaam verdiende, stond ook sport op het program, zoals volley- of voetballen op het nabijgelegen speelveldje. Als het daarvoor te koud was kon je terecht in de recreatiezaal om te lezen of voor een potje biljart, ganzenbord of schaakpartij met je beste vriendje. Wel onder toezicht van de pater-surveillant natuurlijk.

Reünie in 1961

Tot het docententeam in de jaren zestig behoorden onder anderen de gymleraar Frans van Osch, de classici Van de Westelaken, Herman Lesger en Toon Kocken, de aardrijkskundeleraar Jan van Adrichem, rector Ad Oomen van wie je Franse les kreeg en Frans Dekkers die Duits gaf.

Welke weet jij er nog te noemen? Reageer hieronder en deel jouw herinneringen aan het internaat Sint Norbertus!

Foto's

Groepsfoto van leraren en leerlingen van gymnasium Bernrode 'Sint Norbertus’, 1931-1932 (bron: BHIC, collectie Abdij van Berne, id.nr. 1921-001463)

Waszaal met wasbakken en krukjes in het internaat van het gymnasium Bernrode, ca. 1959 (bron: BHIC, collectie Abdij van Berne, id.nr. 1921-000461)

Studiezaal van het Rooms Katholiek Gymnasium Sint Norbertus van de Abdij (bron: BHIC, collectie Abdij van Berne, id.nr. 1921-001632)

Reünie oudleerlingen St. Norbertus gymnasium, 1961 (foto: Fotopersbureau Het Zuiden, bron: collectie BHIC, id.nr. 1921-000681)

23

Reacties (23)

fg zei op 18 maart 2019 om 21:51 uur

Correctie: op het Norbertuscollege of vanaf ca 1960 Bernrode is nooit mavo of havo aangeboden.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 08:59 uur

Bedankt voor deze correctie, fg. Ik ga uitzoeken hoe de mavo en havo erin zijn geslopen. De tekst wordt erop aangepast. Heb jij nog op deze kostschool gezeten trouwens?

Martin van den Akker zei op 19 maart 2019 om 10:32 uur

Eind jaren 60 werd de gymnasium-opleiding ook opengesteld voor meisjes.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 10:36 uur

@Martin: bedankt voor de toevoeging! Zat jij in deze periode in Heeswijk op kostschool?

fg zei op 19 maart 2019 om 11:09 uur

Toen ik in 1970 als externe op Bernrode kwam was er nog sprake van een internaat. Mijn eerste schooljaar zaten er dus interne en externe leerlingen in de klas. Het internaat is in 1971 of 1972 opgeheven.

Elena Beets zei op 19 maart 2019 om 12:46 uur

Ik was het eerste meisje dat naar het gymnasium van Bernrode ging. Een half jaar later kwam een ander meisje van mijn oude school ook naar Bernrode. Prima sfeer daar. Goede Beta opleiding. Ik herinner me de rector Oomen en Frans Dekkers, Krijns van scheikunde en van Adrichem nog wel. Zat van Adrichem ook in de dorpspolitiek? Ik meen dat hij toen een doorslaggevende stem had in de gemeenteraad. Verder herinner ik me Pius van Loon. Die gaf geen les maar was wel zeer aanwezig buiten de les. Ik heb er een goede tijd gehad,deze school had ik niet willen missen en was een verademing na mijn tijd op het Stedelijk Gymnasium in Den Bosch.

Rob van de Laar zei op 19 maart 2019 om 14:36 uur

Toen ik eind jaren zestig op het gym in Heeswijk kwam was het al geen echt klein-seminarie meer. Ik herinner me dat er nog een enkeling in mijn klas zat met dat doel maar zij zijn nimmer ingetreden. Ik was intern tot en met het jaar waarin het internaat werd opgeheven. Naast externen en internen van Norbertus zaten er toen ook internen van het intussen opgeheven Damiaancollege in Sint Oedenrode. Dat was de reden waarom het schoolblad 'Drietand' heette. Ik ben later, toen zowel het internaat van het Damiaan- en Norbertuscollege waren opgeheven hoofdredacteur geweest van dat blad dat eerst nog een jaartje 'Melior' heette voordat het 'De Tand' (er was van de Drietand nog maar één Tand over....) werd genoemd. Als toneelmeester heb ik nog deelgenomen aan o.a. de door Stef Bugter georganiseerde musicals met vooral veel muzikale inbreng door Hein van Grinsven.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 15:19 uur

@fg: bedankt voor je bericht! Ik vraag me ook bij andere internaten wel af, hoe dan die verhouding was tussen de internen en de externen. Heb weleens gelezen hoe die toch een beetje afgeschermd van elkaar bleven, althans, dat het internaat verboden terrein was. Maar jullie zaten dus wel samen in de klas. En bedankt voor het doorgeven van het sluitingsjaar van het internaat. Het is helaas lang niet altijd duidelijk wanneer een internaat nu precies is opgeheven..

@Elena: dat moet moet toch wel bijzonder zijn geweest om als eerste meisje in zo'n jongenscultuur terecht te komen! Toen dat tweede meisje, een bekende nog wel, naar Bernrode kwam zul je al wel aan de situatie zijn gewend? Zo te lezen heb je er niet echt last van gehad in ieder geval. In tegendeel: goed om te horen dat het zo'n fijn verblijf voor je is geweest. Het antwoord op je vraag over Van Adrichem moet ik je helaas verschuldigd blijven, maar misschien dat andere oud-leerlingen die hier reageren het wel weten!

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 maart 2019 om 15:32 uur

Dankjewel, Rob, met jouw bijdrage krijgen we alweer een beter beeld van die laatste jaren van het internaat, toen die vrije val in het aantal roepingen was begonnen. Blijft toch wel apart hoe snel dat allemaal ineens voorbij was. En dan kun je als leerling ineens weer gewoon naar huis na de schooldag..

Elena Beets zei op 20 maart 2019 om 13:14 uur

@Thijs, Moeilijk was het niet om met allemaal mannen in de klas te zitten. Als je als meisje na de de vierde klas nog op het gymnasium zat was je zowiezo een unicum. Voor de rest was ik de atmosfeer van het internaatschoolwezen wel gewend. Ik had in de eerste klas al op Regina Coeli gezeten. Trouwens, lang was ik niet alleen want het volgend schooljaar was er een ware invasie van meiden.
Wat mij nu te binnen valt, nu ik aan Bernrode terug denk was typerend voor de sfeer daar. Oomen stak met nog een paar heren de cour over en raapte in het voorbijgaan een zwerfpapiertje op. Gewoon een gebaar, maar wel voor die tijd bijzonder. Hij was daar immers de baas. Andere tijden kondigden zich daar wel iets eerder aan dan elders.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 20 maart 2019 om 14:03 uur

Bedankt dat je er nog wat meer over wilde vertellen, Elena. Blijft een bijzonder verhaal. De jongens hebben dus nog wel even kunnen wennen, voorafgaand aan de invasie : ) En een mooi voorbeeld dat je geeft, dat opgeraapte papiertje: een klein gebaar, dat verraadt dat er toch hele grote dingen aan het veranderen zijn!

Wim Janssen zei op 20 maart 2019 om 17:26 uur

Ik heb ook intern gezeten. Ik ben begonnen in de Voorbereidende Klas als vervanging van de 6de klas van de lagere school. Daarbij kregen we latijn in een noodgebouwtje naast het sportveld en verder lessen op het VGLO in het dorp. Hierna ben ik naar de eerste klas gegaan (Kleine Figuur) omdat ik niet zo’n ijverige student was, ben ik blijven zitten en na de 2de poging naar de St. Josef Mulo in Schijndel. Op zich was dat een prettige tijd. We fietsten met een groep daarnaar toe en aten warm bij een familie in Schijndel. We hadden een eigen recreatieruimte op een zolder. We mochten ook op volksdansen samen met meisjes van de meisjesschool.
Medeleerlingen waren o.a. Eddy van der Linden, Phillip van de Elshout en Toontje van den Vossenberg.
Samen met Harry van Erp heb ik twee maal meegedaan aan de vierdaagse van Nijmegen, waarbij Thijssen en zijn zus onze begeleiders waren.
Thijssen was onze coordinator.
Na de Mulo heb ik in Bergen op Zoom nog HBS-B gedaan.

Marilou NillesenBHIC zei op 21 maart 2019 om 10:43 uur

Hallo Wim, dank voor je bijdrage. Bijzonder om te lezen dat jullie warm aten bij een familie in Schijndel. Of kwam dat vaker voor?

En volksdansen met de meisjes; in welke tijd zitten we dan ongeveer?

Wim Janssen zei op 21 maart 2019 om 21:29 uur

Aanvulling op mijn verhaal hierboven:

Ik ben in 1961 naar kostschool gegaan. Mijn 2 jaar oudere broer ging in dat jaar ook daar naar toe maar dan naar de eerste klas. In 1968 was ik klaar met de Mulo.
Toen ik naar de Mulo ging, was dat het tweede jaar dat de mogelijkheid er was om vanuit Heeswijk als interne naar de Mulo in Schijndel te gaan. Het was ongeveer 10 km fietsen. We waren met ongeveer 8-10 jongens. In het eerste jaar werden we in de middagpauze met een busje opgehaald om in Heeswijk te eten. Later werd er geregeld dat we bij een echtpaar in Schijndel konden eten. In die tijd was het gebruikelijk om ‘s middags warm te eten. Deze mensen waren een soort ouders voor ons. We gingen er ook wel tussen door op visite.
Als Mulo-scholieren hadden we een beetje een aparte status. Omdat we minder huiswerk hadden, hadden we wat meer vrije tijd. We werden gelukkig niet veel anders dan de gymnasiumstudenten behandeld. Ook niet door hen.
De volksdanslessen werden door een leraar van de Mulo gegeven en meisjes van de plaatselijke meisjes school ,Sancta Maria, mochten ook mee doen.
Op het Norbertuscollege in Heeswijk was ook een soort verkennersgroep. Omdat deze niet landelijk erkend was, werden ze Pontoniers genoemd. Maar we gingen gewoon op kamp in de grote vakantie en door het jaar gingen we in de plaatselijke bossen doen wat normaal ook bij padvinders gedaan werd.

Marilou NillesenBHIC zei op 24 maart 2019 om 16:58 uur

Fijn dat je je verhaal nog verder hebt aangevuld, Wim, dat maakt weer veel duidelijk. En wat mooi dat je deze mensen waarbij je at als een soort ouders beschouwde. Toch een eretitel, zeker als jongens in die leeftijd dat zo ervaren.

Jouw verhaal brengt ons naar de jaren zestig; dat verklaart ook wel het gezamenlijke volksdansen. Mooi ook om te lezen van de verkennersgroep, genoeg te doen daar - zo te lezen...

Dank je wel voor jouw bijdrage, Wim!

Koos van der Bruggen zei op 2 april 2019 om 11:03 uur

@Elena, je schrijft dat het niet moeilijk was met mannen in de klas te zitten. Een van die 'mannen' was ik. Maar eerlijk gezegd denk ik dat de meesten van ons toch vooral nog jongens waren, voor wie het bijzonder was voor het eerst met een en later twee meisjes in de klas te zitten. Bijzonder - zo niet een cultuur shock - was het zeker ook voor een aantal van de (priester-)leraren. Standaardopdrachten als 'heren, pak uw grammair', dat kon niet meer. En dat gaat dan alleen nog maar over de taal. Al met al is het goed geweest dat die mannencultuur met de komst van Elena en snel daarna veel andere meisjes is doorbroken.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 2 april 2019 om 11:18 uur

Mooie bijdrage, Koos, waardoor we nu ook inzicht krijgen in hoe die breuk met het verleden door de jongens en de priesters werd ervaren.

Koos van der Bruggen zei op 2 april 2019 om 11:37 uur

Nog enkele herinneringen en aanvullingen. Ik behoorde in 1964 tot een van de eerste jaargangen externen, die vanuit de regio naar het toen pas erkende gymnasium gingen. Daarnaast waren er de internen van Heeswijk en St. Oedenrode (Damiaancollege). Die mix was er ook onder de leraren: Norbertijnen, paters van de H. Harten en de eerste lekenleraren. Er waren enkele markante figuren onder die leraren. De conrector was pater Frans Steenbrink van de paters H. Harten. Hij was tevens leraar natuurkunde. Een lange statige man, ook nog eens ingenieur. Ik herinner me hoe hij alleen al door zijn aanwezigheid zorg droeg voor orde en rust tijdens de pauzes. Ook uit St. Oedenrode kwam pater Wim Rood, leraar klassieke talen. Een wat verstrooide man, over wie tal van anekdotes de ronde deden. Hij was destijds zeer betrokken bij Tsjecho-Slowakije. na de Russische inval in 1968 was hij zeer ontdaan. Leerlingen maakten daar wel eens misbruik van door hem te vragen naar zijn visie over de situatie daar. Hij begon dan met 'mannen (nog geen meisjes!) , het is verschrikkelijk met Dubcek'. Het leidde er veelal toe dat een halve les gevuld werd met actuele geschiedenis in plaats van het vertalen van Livius of Caesar! Later werd hij adjunct-secretaris van de bisschoppenconferentie. Wat ik verder opvallend vind is dat vrijwel elke leraar een bijnaam had. Volgens mij komt dat heden ten dage nauwelijks nog voor. Een kale leraar klassieke talen (pater ter Huurne) werd Cicero genoemd. Zijn collega pater Kocken 'tante Nel'. De Norbertijner leraren Engels, geschiedenis en Duits waren als seminaristen al met elkaar bevriend onder de naam Puk, Muk en Moortje. Puk en Muk bleven ze als leraar. Later werd de leraar Duits Boris genoemd. Toen een jongere broer van de leraar Engels ook dat vak ging geven werd hij de 'kleine Puk' genoemd. En rector Oomen had als bijnaam de Janus , waarschijnlijk omdat hij als de tweekoppige god Janus alles zag.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 2 april 2019 om 12:18 uur

@Koos: ook deze bijdrage heb ik weer met plezier gelezen! Mooie anekdote over pater Rood. Zo bleven jullie dus goed op de hoogte van de actualiteiten op het wereldtoneel, zo middenin de Koude Oorlog. Leuk ook al die bijnamen. Als je daar nog meer van te binnen schieten dan laat het hier weten hé!

Elena Beets zei op 2 april 2019 om 15:19 uur

Ik kan me Steenbrink nog wel herinneren. Ik herinner me het jaar van het eindexamen dat Steenbrink wist te vertellen dat Natuurkunde uit zou vallen als examenvak. Hij zat , meen ik , in de commissie die dat bepaalde. Ook herinner ik me dat tijdens de eindexamens de gecommitteerden rijkelijk werden onthaald tijdens de lunch, waarbij ook rijkelijk drank werd toegevoegd. Zij zaten dan ook bijna te slapen in de middag. Ik zie de ogen van Steenbrink nog glinsteren toen hij dat vertelde.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 2 april 2019 om 15:46 uur

Bedankt, Elena, voor je bijdrage. Ik zie het al helemaal voor me : ) Je hebt volgens mij ook wel een goed contact gehad met pater Steenbrink. Die had vast nog wel meer mooie verhalen. In welke periode zat je op dit internaat trouwens?

Elena Beets zei op 3 april 2019 om 08:20 uur

@Thijs, ik denk dat ik in 1969 naar Heeswijk-Dinther kwam. Ik ging naar klas vijf. De school was net opengesteld voor meisjes. Ik heb dus net het staartje van het Rijke Roomse Leven kunnen zien, voordat het in de mist verdween. Ik was uiteraard extern en kwam elke dag met de bus ( ik dacht lijn 58) van Hintham naar Heeswijk-Dinther. Er waren toen nog echte winters, met sneeuw en zo. Dan ging de bus niet, en ging ik dus ook niet.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 3 april 2019 om 08:51 uur

@Elena: oeps, ik zie het al in mijn vorige reactie. Inderdaad, uiteraard zat je er niet intern, maar net als de andere meisjes als externe leerling. Mag ik nog vragen waarom je juist toen, in '69, die overstap maakte naar Heeswijk, en dan elke dag met de bus op en neer? Je schreef al eerder dat het een verademing was vergeleken bij het Stedelijk Gymnasium in 's-Hertogenbosch. Zat dat verschil vooral in de sfeer of bijvoorbeeld het onderwijsniveau op gymnasium Bernrode? En nog bedankt voor al je bijdrage tot dusver, waarderen we enorm!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.