Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Internaat Sint Anna in Eindhoven

Internaten

Het Sint-Annagesticht aan de Geldropseweg maakte deel uit van het klooster van de Zusters van Maria-Jozef, "Franse Zusters" in de volksmond. Hun doel was om meisjes uit de eenvoudige burgerstand een godsdienstige en beschaafde opvoeding te geven.

Foto: collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven 148995
Klassenfoto R.K. Meisjesschool, Franse Zusters, Geldropseweg 13 (2 februari 1934). Bron: collectie Regionaal Historisch Centrum Eindhoven, nr. 148995

Op de foto hierboven zien we hoe keurig de leerlingen op zo’n internaat vroeger gekleed gingen. Je kreeg een schooluniform en al je vriendinnetjes liepen er ongeveer hetzelfde bij met hun witte kraagjes en halflange kapsels met strik erin. Opvallen deed je maar door hard studeren en elke dag braaf bidden, niet met uiterlijkheden.

De kinderen, die al op 4-jarige leeftijd naar het internaat konden, kregen de gebruikelijke vakken van het lager onderwijs en na de lesuren stond handwerken op het programma. In de kern draaide alles om de vorming van goede katholieke echtgenotes en moeders, het voorbereiden op wat vroeger wel de ‘natuurlijke’ bestemming van de vrouw werd gevonden. De zusters leerden hun ‘pupillen’ de kneepjes van het huishouden, waaronder naaien, verstellen, de was doen, stijven en strijken. Ook konden de meisjes zich bekwamen in vreemde talen, pianospelen, typen en stenografie.

Oud-leerlingen herinneren zich onder andere de devotieprentjes die zij van de zusters kregen, waarschijnlijk als een beloning van goede cijfers en een vrome houding. Weer een ander denkt terug aan de koffie met een dikke plak peperkoek. En ook de verboden terreinen van het gebouwencomplex schieten bij het terugblikken weer te binnen: denk aan het ontvangstkamertje van de hoofdzuster en het leefgedeelte van de zusters. Daar kwam je in de regel natuurlijk niet.

Sint Anna was een van vele katholieke scholen in Brabant met een internaat. Je ging er dus een paar jaar wonen en ging tijdens de vakantie, als het even kon, naar je ouderlijk huis. Terug op het internaat stond alles weer in het teken van kuisheid, gehoorzaamheid en een sober leven in dienst van God.

Maar misschien herinner jij je deze "ambachtsschool voor meisjes" wel heel anders. Ook is het geen geheim dat het leven op een internaat heel verschillend wordt gewaardeerd. Terwijl het ene meisje hartsvriendinnen maakte, was jij er verschrikkelijk eenzaam. De discipline, de routine, het continue studeren en werkelijk alles in groepsverband doen – je moest er maar tegen kunnen op zo’n jonge leeftijd.

Tot in de vroege jaren vijftig was het alleen mogelijk om intern te gaan op de Sint Annaschool. Na de verhuizing van de school naar de Vestdijk, vlakbij de Schellens textielfabriek, werd deze ook opengesteld voor externen. Sommige pupillen mochten in het weekeinde naar huis. Het was een van de eerste gemengde scholen van Eindhoven.

Foto: collectie Eindhoven in Beeld 15185, ingezonden door dhr. Anne Troost
Collectie Eindhoven in Beeld, nr. 15185. Foto met dank aan dhr. Anne Troost

Heb jij nog bij de zusters in Eindhoven op kostschool gezeten? Reageer dan hieronder, deel je ervaringen en vul deze pagina aan. Ook is het BHIC op zoek naar internaatfoto's voor in onze fotocollectie. Deze kun je sturen naar info@bhic.nl.

22

Reacties (22)

Wil Dankers zei op 9 juli 2020 om 09:18 uur

Vanaf begin jaren '60 was het een gemengd internaat waar ik terecht kwam. Al op jonge leeftijd, waardoor het voor kwam dat ik in bed plaste. Ik werd dan uitgekleed en buiten met een tuinslang 'schoon' gespoten. Ook moest ik vaak de 'nachtdienst'non 'hand- en spandiensten' verlenen (lees: vinger- en tong) waardoor ik heel jong de onderkant van een vrouw leerde kennen, Bij bezoek van moeder of vader. zar er altijd een non in dezelfde kamer en als ik iets vertelde wat ze niet goed uitkwam kreeg ik naderhand een aframmeling met een stok. Het voert te ver om alle vernederingen/misbruik hier te beschrijven maar ik kan niet zeggen dat ik een prettige tijd heb gehad!

Thijs de LeeuwBHIC zei op 15 juli 2020 om 08:08 uur

Beste Wil, dank voor je reactie. Wat verschrikkelijk wat je op dit internaat hebt moeten doorstaan, dat is voor de meeste mensen ook voor mij niet te bevatten. Ook voor deze verhalen willen we op deze site alle ruimte bieden dus je bent welkom om meer te vertellen.
Vermoedden je ouders dat er zaken mis waren of had het mooie beeld dat door de zuster(s) werd geschetst succes? Heb je deze ervaringen wel met andere internen kunnen delen?

Wil Dankers zei op 17 juli 2020 om 09:55 uur

Uiteraard kan ik nog veel meer vertellen maar ik zou graag van
medebewoners horen wat die hebben meegemaakt! Mijn ouders lagen in scheiding en mijn vader was het 'altijd' met de nonnen eens, dus daar had ik niks aan, als ik iets aan mijn moeder vertelde kreeg ik naderhand slaag van de nonnen, dan leer je het wel af. Later meer.

Wil Dankers zei op 20 juli 2020 om 11:23 uur

Hieronder een stukje uit mijn melding bij de commissie de Winter
Hoe oud was u toen u voor het eerst met geweld te maken kreeg in de instelling?
St. Anna Eindhoven 24-06-1963 - 30-12-1965 leeftijd 4/7 jaar
Met wat voor geweld heeft u te maken gehad? (m.a.w.: wat is er gebeurd?) Wees alstublieft
zo specifiek mogelijk en beschrijf per instelling wat er gebeurd is.
St. Anna:
geslagen met Spaans rietje als je handen niet boven de dekens lagen
regelmatig / slaapzaal / ‘s nachts
na bedplassen bloot met vuile lakens etc op een bergje voor je voeten verplicht naast de deur
slaapzaal blijven staan tot iedereen het gezien had
regelmatig / slaapzaal / ‘s morgens
na bedplassen met tuinslang (koud water) ‘schoongespoten’ worden
regelmatig / buiten / ‘s nachts
hierna werden bij het afdrogen kleinerende opmerkingen gemaakt en in piemel en ballen
geknepen
regelmatig / buiten / ‘s nachts
enkele nonnen bij de nachtdienst wilden daarna dat je bloot tussen hun benen half onder hun
habijt ging zitten en hun vagina met tong en handen bewerkte
regelmatig / slaapzaal / ‘s nachts
bij bezoek van moeder was altijd een ‘controle-non’ aanwezig, naderhand werd ik dan
geslagen met een stok of mattenklopper als ik iets ‘te veel’ had gezegd of gedaan (bv even op
schoot bij mama) werd ook allemaal met mijn vader besproken (waar ik dan nogmaals slaag
van kreeg).
Ongeveer 1 x per maand / bezoekkamer / overdag
bij eten wat ik niet lustte werd ik gedwongen ‘gevoerd’ waarbij ik werd vastgebonden aan de
stoel
enkele keren per maand / eetzaal / overdag
als straf werd vaak oud brood gegeven als ontbijt of lunch, vaak ook zonder enig beleg, niet
opeten werd bestraft met blijven zitten tot je klaar was met eten (soms meerdere uren)
enkele keren per maand / eetzaal / overdag
bij ‘stout’ gedrag verplicht in de hoek gaan knielen (soms meerdere uren)
enkele keren per maand / diverse plaatsen / overdag

Mariët BruggemanBHIC zei op 20 juli 2020 om 12:09 uur

Beste Wil, hartelijk dank voor je toevoeging. Ik kan alleen maar herhalen wat mijn collega Thijs al eerder opmerkte; wat verschrikkelijk en niet te bevatten voor ons, die nooit met dit soort gebeurtenissen en internaten in aanraking zijn geweest. Ik hoop dat je ondanks deze verschrikkelijke start toch je draai gevonden hebt in het leven.

Mieke zei op 28 maart 2021 om 17:28 uur

Bij mij op school en in de klas waren kinderen klas-/schoolgenoot van mij. Einde schooldag werden de kinderen opgehaald door een in mijn ogen lieve vrouw. Al het bovenstaande gelezen te hebben heeft ook in gewone gezinnen in die tijd plaats gevonden. Het waren andere tijden die ik niet wil goed praten. Gelukkig is dat inmiddels verandert al hoewel ik er ook af en toe mijn twijfels bij heb. Helaas. Hoop dat het boek ook mooie herinneringen heeft aan het naar school gaan en leuke klasgenootjes had die jullie ook wat vreugde en energie hebben gegeven. Om nu liefde vol voor jullie eigen gezin en vrienden kan zijn. Er over praten geeft lucht en is voor een ander beter te begrijpen.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 30 maart 2021 om 10:10 uur

Dank voor je reactie Mieke. Heb jij ook bij de zusters van Sint Anna op school gezeten? Over welke jaren hebben we het dan? Vertel nog eens verder over jouw verblijf, waaraan je nog de levendigste herinneringen hebt. Graag tot ziens!

Mieke zei op 30 maart 2021 om 13:42 uur

Ik heb er zelf niet gezeten maar wel klasgenootjes gehad. Midden 50er jaren viel het me op toen we net naar een nieuwe school waren verhuisd en er een mevrouw de kinderen uit school kwam halen.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 31 maart 2021 om 11:05 uur

Ah zo, dank voor de toelichting Mieke! Die leerlingen gingen dus iedere dag na school weer terug naar het internaat. Waren dat er veel trouwens? En hadden jullie het met elkaar dan weleens over hoe het eraan toeging op het internaat, of was het daar ook weer te vanzelfsprekend voor dat er ook interne leerlingen waren?

Mieke zei op 1 april 2021 om 13:16 uur

het viel me eigenlijk pas op toen we met onze school verhuisd waren. Wij als kinderen in die tijd hadden het nooit met elkaar over thuis situaties. Wat wisten we er eigenlijk zelf van in die tijd. Je ging naar school en weer terug naar huis. Je had geen huiswerk en veel speeltijd. De dagen waren allen gelijk. De nieuwe school had een groot voorplein. De eerdere plek was midden in de stad tussen een klooster en een ziekenhuis gebouwd. Jan van Lieshoutstraat was de oude school. De Nieuwe werd de Cle Schellens genoemd a/d Vestdijk.

Arjo De been zei op 4 mei 2021 om 19:17 uur

ik heb er in de jaren60 gezeten samen met mijn broer, onze ouders waren in schijding, geen fijne tijd nu er mijn omgeving schijdingen zijn komt het toch wel terug ,zeker als je ook kleinkinderen heb,
gelukig zijn de tijden veranderd, arjo de been tilburg.

mieke zei op 6 mei 2021 om 09:13 uur

Ben benieuwd waar aan de Vestdijk deze school heeft gestaan. Ik zat in de Jan van Lieshoutstraat op school en maakte daar de verhuizing mee naar een nieuwe school welke de 1ste jaren alleen maar voor meisjes was. Het was een hele nieuwe school. Ik heb nog een krantenartikel van de Franse Zusters a/d Korte Geldropseweg.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 6 mei 2021 om 15:47 uur

@Arjo: dank voor je reactie en vertel, als je wilt, nog eens verder over je tijd op St. Anna. Hoe zag een dag op dit internaat eruit destijds, in de jaren zestig? Zijn er personen, lessen of buitenschoolse activiteiten waar je nog positieve herinneringen aan hebt of zou je over die negatieve ervaringen nog meer willen delen?

@MIeke: benieuwd naar dat krantenartikel over de Franse Zusters! Je zou ons een scan ervan kunnen sturen, naar info@bhic.nl. Wat betreft je vraag: op de website Eindhoven in Beeld denk ik het antwoord te hebben gevonden. Daar zijn veel foto's te vinden van de betreffende school, vaak met diverse reacties. Zie bijvoorbeeld: https://www.eindhoveninbeeld.com/photodetail.php?id=8377 De school lag op de hoek Vestdijk - Ten Hagestraat.

Clara Malan zei op 13 mei 2021 om 10:47 uur

Hallo, mijn naam is Clara Malan en ik studeer aan de Design Academy in Eindhoven.
Voor een studieproject doe ik onderzoek naar de Sint Annaschool, dus ik zou graag willen weten of het mogelijk is om te praten met de persoon die deze pagina beheert?
Als andere mensen mijn bericht zien, neem dan contact met me op als je informatie hebt over deze school. Elke informatie is kostbaar voor me.
Je kunt me bereiken op mijn e-mailadres; claramalan@gmail.com.
Ik dank u bij voorbaat voor uw tijd en overweging.
Met vriendelijke groet,
Clara

Clara Malan zei op 13 mei 2021 om 10:48 uur

Hallo, mijn naam is Clara Malan en ik studeer aan de Design Academy in Eindhoven.
Voor een studieproject doe ik onderzoek naar de Sint Annaschool, dus ik zou graag willen weten of het mogelijk is om te praten met de persoon die deze pagina beheert?
Als andere mensen mijn bericht zien, neem dan contact met me op als je informatie hebt over deze school. Elke informatie is kostbaar voor me.
Je kunt me bereiken op mijn e-mailadres; claramalan@gmail.com.
Ik dank u bij voorbaat voor uw tijd en overweging.
Met vriendelijke groet,
Clara

mieke zei op 13 mei 2021 om 23:04 uur

Thijs ik heb onder de link gekeken van Eindhoven in Beeld. Dite betreft reeds de nieuwbouw. op de begane grond was er een gymzaal. Boven werd les gegeven wat genoemd wer Matre Amabilie school. Het hoofd gebouw stond er dwars op met de speelplaats naar de Vestdijk gericht. Tegenober MIgnot & de Block van o.a. de Cross sigaretten. De eerste jaren was het nog alleen maar voor meisjes. Daarna kwamen de jongens erbij. Clara wat is dat voor een project wat je moet maken?

Thijs de LeeuwBHIC zei op 16 mei 2021 om 15:16 uur

@Clara: dank voor je bericht. Ik zie dat Mieke al heeft gereageerd, top! Inderdaad zou het fijn zijn om nog wat meer info te krijgen over je onderzoek. Dat zal de oud-leerlingen en andere geïnteresseerden die deze pagina bezoeken helpen om je van dienst te zijn. Zij zijn toch de ervaringsdeskundigen. Ik beheer deze pagina namens het BHIC. Hartelijke groet en veel succes met je project!

Clara Malan zei op 17 mei 2021 om 23:59 uur

Hallo,
Hartelijk dank voor uw beide reacties.
Ik doe onderzoek naar de onderwijsmethoden die de nonnen gebruikten, om er een project op te baseren.
Ik ben op zoek naar een aantal documenten of het liefst in contact te komen met een persoon die ervaring heeft met het onderwijs bij de nonnen, aangezien het een sociaal project is.
Ik waardeer het zeer dat u de tijd neemt om mij te antwoorden,
Met vriendelijke groet,
Clara

Thijs de LeeuwBHIC zei op 25 mei 2021 om 09:42 uur

Hallo Clara, de gezochte informatie blijkt lastig te vinden. Het archief van de zusters in kwestie is ook niet ondergebracht bij het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven, waar je normaal gesproken zou kunnen aankloppen voor het inzien van documenten. Voor de zekerheid kun je ze toch mailen met je vraag. Zij zijn toch het expertisecentrum op kloostergebied en kunnen je vast nog literatuurverwijzingen geven bijvoorbeeld, en meer vertellen over waar dan wél archiefmateriaal te vinden is:
- telefoon: 0485 - 31 10 07
- e-mail: info@erfgoedkloosterleven.nl
- www.erfgoedkloosterleven.nl
Je zou je vraag ook nog kunnen stellen op deze pagina, gewijd aan scholen in EIndhoven vroeger, met deze pagina over St. Anna: http://oud-eindhoven.nl/klasgenoten/centrum-scholen/fransezusters-ad-ge… Ook zou je de congregatie zelf kunnen benaderen. Hun website met contactgegevens vind je hier: https://soeursmariejosephetmisericorde.org/personnes/nous-contacter/

Hopelijk reageren hier ook nog oud-leerlingen met verdere info.

Norah zei op 25 mei 2021 om 11:27 uur

Kan dit niet het Montessori-onderwijs geweest zijn?
Voor de goede orde, ik heb niet op deze school gezeten.

mieke zei op 25 mei 2021 om 17:34 uur

Thijs de Leeuw. leuk dat je mijn weblink hebt gevonden. Ik heb inmiddels contact gehad met Clara. Dank voor de link van de website van de Zusters.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 27 mei 2021 om 09:26 uur

Ah, goed om te horen Mieke. Bedankt daarvoor!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.