Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Pensionaten Concordia en Heilig Hart (Choorstraat) in 's-Hertogenbosch

Internaten

De Dochters van Maria en Joseph hadden in 's-Hertogenbosch een enorm klooster- en scholencomplex, dat ook onderdak bood aan de talloze meisjes en jongedames aan wie zij lesgaven. Veel vrouwen zullen nog over hun verblijf bij deze 'Zusters van de Choorstraat' kunnen vertellen.

Internen kweekschool Concordia op de foto in Sint-Michielsgestel, ca. 1960-1962 (foto: collectie BHIC DCSMG-000027)
Internen van kweekschool Concordia tijdens een uitstapje in Sint-Michielsgestel, ca. 1960-1962 (foto: collectie BHIC)

Misschien zat jij wel op de kweekschool Concordia om te worden opgeleid tot kleuteronderwijzeres. Dan behoorde je tot de oudere pensionnaires. Van oorsprong stond deze hoog aangeschreven opleiding aan de kloosterschool van de zusters alleen open voor "jonge juffrouwen uit den netten stand". De kweekschool stond onder de hoede van een rector. In 1948 kreeg Mgr. Bekkers, de latere bisschop van Den Bosch, deze functie toegewezen.

Eind negentiende eeuw hadden de zusters rond de twintig leerlingen. Begin twintigste eeuw waren dat er al 39. Die leerlingen waren niet alleen leken. De zusters leidden in hun klooster ook nieuwe leden op voor hun congregatie. De kostschool Concordia leverde daarvoor diverse kandidaten op. In het algemeen waren kweekscholen voor zusters de uitgelezen plek om beloftevolle aanwinsten voor hun kloosters in het vizier te krijgen. Zusters beschikken immers niet over juvenaten, het type school waar broeders en paters jongens op het kloosterleven voorbereiden.

Van een jongere leeftijd waren de leerlingen van de Heilig Hartschool, de ulo van de zusters, later omgedoopt tot mavo. Of de leerlingen van de ulo-school in hetzelfde internaatgebouw verbleven als de kwekelingen, is niet duidelijk. Zij volgden hun lessen wel in hetzelfde schoolgebouw, op de hoek van de Choorstraat en de Papenhulst. Deze scholen maakten deel uit van het Liefdegesticht van de zusters, dat de naam en de leuze "In Omnibus Charitas" droeg - "Liefde in alles".

In 1968, met de inwerkingtreding van de Mammoetwet, werd de ulo een mavo. De kloosterkweekschool werd een Pedagogische Academie. Deze PA werd in 1971, samen met een leraressenopleiding van de Zusters van J.M.J. elders in de stad, gehuisvest in het gebouw Mariënburg aan de Sint Janssingel. In het leegstaande gebouw van Concordia werd een havo-school gevestigd.

Maar wanneer ging het internaat van de zusters eigenlijk dicht? Bood het internaat Concordia naast de kwekelingen ook onderdak aan de leerlingen van de Heilig Hartschool? Of verbleven die in een apart gebouw?

Reageer hieronder, deel je herinneringen en vul deze pagina aan! Foto's zijn ook van harte welkom en kunnen worden verzonden naar internaten@bhic.nl

Bronnen

Website Bossche Encyclopedie, lemma's: Papenhulst 1 en Choorstraat 7

José Eijt, Religieuze vrouwen: bruid, moeder, zuster. Geschiedenis van twee Nederlandse zustercongregaties, 1820-1940 (Hilversum 1995).

34

Reacties (34)

Trudie zei op 4 april 2019 om 17:35 uur

Er waren ook klasgenoten van mij intern op het internaat
Ik zat op de h.hart school, zowel basis als Mavo

Marilou NillesenBHIC zei op 8 april 2019 om 15:59 uur

Ah, maar jij was zelf extern, Trudie, begrijp ik dat goed?

Tr zei op 8 april 2019 om 19:28 uur

Ja dat begrijp je goed

Marilou NillesenBHIC zei op 8 april 2019 om 21:53 uur

En heb je daar een goede tijd gehad? In welke jaren was dat (ongeveer)?

Anni Peels van bakel zei op 8 mei 2019 om 09:55 uur

Ik heb van augustus 1946 tot juli 1949 op st Marie gezeten dit was een mulo aan de andere kant van het gebouw was de kweek Concordia

Marilou NillesenBHIC zei op 9 mei 2019 om 10:00 uur

Ah, dat moet een bijzondere tijd zijn geweest, zo in de naoorlogse jaren, Anni. Wat voor herinneringen heb je aan die periode?

Wilhelmien de Poot zei op 18 juni 2019 om 08:01 uur

Van 1967 tot 1971 zat ik op het internaat St Marie. Dat was toen nog gevestigd aan de kant van de Papenhulst, links van de voordeur. De eetzaal en de recreatiezaal waren op de begane grond. In de recreatiezaal was een podium. We sliepen boven daar had ieder meisje een chambrette met een bed, wastafel en een kledingkast. Toen er geen internen meer waren op het internaat van de KLOS zijn we verhuisd naar hun voormalige ruimtes. Die waren aan de kant van de Choorstraat. Ieder meisje had toen een eigen kamertje met daarop naast bed, wastafel en kast een bureau, een stoel en een .

Wilhelmien de Poot zei op 18 juni 2019 om 08:03 uur

Een boekenplankje:))

Thijs de LeeuwBHIC zei op 18 juni 2019 om 09:56 uur

Hallo Wilhelmien en bedankt voor je reactie. Ook op dit internaat werd dus regelmatig aan toneel gedaan of viel dat wel mee? En toch fijn dat je wel een eigen chambrette had (met gordijn ervoor denk ik?), in plaats van zo'n grote slaapzaal.

Wilhelmien de Poot zei op 18 juni 2019 om 23:02 uur

Nee, weinig toneel... de zusters hielden er niet van als we tussen de gordijnen aan het rommelen waren. Het waren mooie chambrettes gemaakt van een lichte kleur hout en de latten waren geverfd in een mooie pasteltint. De gordijnen waren ook licht van kleur. De zalen in de Papenhulst waren wat moderner dan die in de Choorstraat volgens mij, ook wat lichter. Choorstraat had in de recreatiezaal overal donkere houten lambrisering en vaste kasten en bankjes waar je spullen in kon doen. Er was ook een TV en 's avonds keken we in ieder geval Peyton Place en TopPop als dat erop was. Verder was er een grote boekenkast van het klooster met daarin zowat alle boeken van Arendsoog (en Witte Veder) ... allemaal gelezen. Ook konden we plaatjes draaien. Eens in de zoveel tijd vierden we de verjaardagen van de meisjes die jarig waren geweest met fris en chips en dan mochten we een sigaret roken(!) die werden uitgedeeld door de zusters.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 19 juni 2019 om 08:53 uur

Sigaretten voor de jeugd, zouden ze nu moeten proberen haha... Die verhalen blijven toch verbazen. Zo te horen hadden jullie - ook al was er dan weinig toneel - genoeg andere dingen te doen in de vrije tijd. Leuk om zo'n flinke boekenverzameling te hebben, vooral als je zo lang op een kostschool moet doorbrengen. Arendsoog mocht natuurlijk niet ontbreken als geschikte lectuur voor de katholieke jeugd! als alternatief voor Winnetou en Old Shatterhand : )

Marja Vos zei op 10 juni 2020 om 20:03 uur

Ik zat van 1968 tot 1972 op de MAVO aan de Papenhulst. Dat was boven. Wilhelmien de Poot zat bij mij op de MAVO. Dit was de eerste lichting. In het eindexamenjaar zijn we met de klas op retraite geweest, ergens, met zuster Maurice. Ik heb daar nog een foto van. Mijn oudere zussen zaten hier ook, dus een leuke school uitzoeken was er niet bij. In mijn tijd was men. Rasenberg directeur. Ik weet nog dat zijn dochter op haar kop kreeg omdat ze een broekpak droeg. Dat vonden de nonnen helemaal niks (!!??)
Daarna nog twee jaar HAVO-top op Concordia. Dat was beneden. Voor sommige vakken liepen we naar de Mariënburg aan de St. Janssingel en terug (gym en tekenen). Ik herinner me meisjes uit Kerkdriel die intern waren.

Trudie vd Rijt zei op 10 juni 2020 om 20:10 uur

Ik zat bij jou in de klas Marja. Ik herken je verhaal. Foto's van die retraite heb ik ook nog oa met zijn allen bij een trap. Wiskunde leraar Heetveld was er ook bij

Marja vos zei op 10 juni 2020 om 20:40 uur

Klopt! Ik herinner me jou ook. Ik heb diezelfde foto, zuster Maurice staat er ook op. Ik was geen fan van haar. Was jij niet bevriend met Lies Lautenslager. Op retraite sliepen wij ook in van die hokjes met een gordijn ervoor zoals in het verhaal van de internen.

Trudie zei op 10 juni 2020 om 20:43 uur

Klopt ja. Ik heb haar op facebook. Wat grappig en wat een tijd geleden zeg

José heijmans-van Helvoirt zei op 8 juli 2020 om 09:26 uur

Ik heb van 1960 - 1963 op de ULO gezeten. Heb geen goede herinneringen aan deze school, je mocht heel veel niet zoals spelen tijdens de pauze. Ik was een rustig kind, toch werd ik vaak bestraft voor de meest onzinnige dingen. Je mocht niet in een lange broek naar school komen, nagellak op etc.
In de 3e klas heb ik deze school verlaten.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 8 juli 2020 om 10:28 uur

Dank voor je reactie José. Was die ulo de kostschool St. Marie uit eerdere reacties? Aan de kant vd Papenhulst? Niet spelen tijdens pauzes da's toch opmerkelijk, wat mocht er dan wél?

Marja Vos zei op 8 juli 2020 om 10:29 uur

In de kleine pauze moesten we allemaal in optocht naar het parkje aan het eind van de Papenhulst. Daar moesten we dan rondjes lopen onder toezicht. Ik bleef in de middagpauze over en mocht dan mijn boterhammen opeten en daarna huiswerk maken, weer onder toezicht. Voor muziekles gingen we naar een ander lokaal. We lieten onze schooltassen achter. Die werden dan, ik mag wel zeggen stiekem, gecontroleerd op 'ongeoorloofde' zaken. De agenda's werden nagekeken of je er niet iets leuks mee had gedaan. Of ik het een leuke school vond? Moet ik dat nog zeggen...

José Heijmans-van Helvoirt zei op 8 juli 2020 om 10:50 uur

Inderdaad tijdens de pauze rondjes lopen in het park, verplicht, onder toezicht.
Overblijven om je brood te eten. Ik werd er de eerste dag uitgepikt omdat ik niet goed met mes en vork kon eten, voor een volle zaal met kinderen. Dat deed zuster Therese Marie. Dezelfde non kafferde ons eerst flink uit en sloot dan haar ogen om heel vroom te bidden.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 8 juli 2020 om 10:53 uur

Dank voor je reactie Marja. Vreemd ritueel dat rondjes lopen. Manier om discipline en beweging te bevorderen? Dat dat eind Sixties /begin '70 er nog zo gecontroleerd aan toe ging zeg... Was er nog verschil tussen je mavo en havo ervaringen. Bij de zusters wat dat betreft?

Wilhelmien de Poot zei op 8 juli 2020 om 13:15 uur

@Trudie en Marja, Die foto waar jullie het over hebben heb ik ook! Er gaat bij mij geen belletje rinkelen bij jullie namen... jammer. Zaten jullie vast in een andere klas en zagen we elkaar niet zo vaak. Ik had les van Wouters voor wiskunde.
Dat lopen in het park ging later wat losser, je mocht er zelfstandig naar toe en er waren meisjes die zich haasten en dan snel een sigaretje rookten voordat er surveillance buiten was. Je mocht je ook vrij bewegen in het park.
De internen mochten op dinsdag en donderdag middag in tweetallen naar de stad als ze dat wilden. Koffie drinken bij de nieuwe VenD bij de zelfbediening en oefenen met roken....
Verder bleven we binnen de muren van het klooster maar in de zomer konden we ook buiten "spelen" op de twee speelplaatsen die rondom de kapel lagen. Op de grootste kregen we ook gymles c.q. slagbal als het weer het toe liet.

Trudie zei op 8 juli 2020 om 13:49 uur

Jouw naam kan ik me ook niet herinneren Wilhelmien. Wel Wouters en lopen in het park waar dan de Ijskoning met zijn karretje stond. Sta jij ook op genoemde foto Wilhelmien en is de Poot je meisjesnaam?

Wilhelmien de Poot zei op 8 juli 2020 om 15:36 uur

Ja ik sta ook op die foto ergens in het midden met een zwart wit geblokte trui e Poot is inderdaad mijn meisjes naam. Ik zat in de eerste klas in 1C dacht ik en juffrouw Der Kinderen hadden we geloof ik voor Engels of dat was "Scheetje" die was al oud had bijna wit haar en een bruine lok voor op haar hoofd. Daar blies ze de rook steeds langs want ze rookten toen nog in de klas... En voor Frans juffrouw Voets met haar hondje Tippy....
Bij de wc's hingen van die grote gele zeepbollen aan een stang ik heb ze nog niet zo lang geleden weer eens gezien bij "Sissy Boy" pure nostalgie!
Ik kan me ook nog herinneren dat we handwerken hadden van een zuster en tekenen van meneer Letchert als ik me niet vergis... en godsdienst van "De Hiep" die had het niet makkelijk, maakte zich boos en gooide wel eens met spullen.

José Heijmans-van Helvoirt zei op 8 juli 2020 om 16:18 uur

Juf der Kinderen heb ik ook gehad en Juf Voets. We kregen godsdienst van Goofy, want die noemden we zo, in de 1e klas had ik les van mijnheer Persijn, een lieve man van indische afkomst.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 21 juli 2020 om 10:07 uur

@Trudie, Wilhelmien, José: nog bedankt voor jullie bijdragen. Van die bijnamen als "Scheetje" en "Goofy" vraag ik me als buitenstaander natuurlijk meteen af hoe die dan zijn ontstaan! Ook daar zitten vast weer hele verhalen achter : ) Graag tot ziens op de site.

Wilhelmien de Poot zei op 21 juli 2020 om 22:44 uur

Hoe die leerkrachten aan hun namen kwamen weet ik niet.... die hadden ze al toen ik er op school kwam. :) Maar scheetje was ook echt een "scheetje" zoals we nu wel eens iemand liefkozend noemen. Ze was al op leeftijd en kwam zo heel rustig een lokaal binnen schuifelen. Ging op de stoel op de lessenaar zitten (die stond toen nog op een verhoging) en begon met haar les...

Wilhelmien de Poot zei op 21 juli 2020 om 22:44 uur

Hoe die leerkrachten aan hun namen kwamen weet ik niet.... die hadden ze al toen ik er op school kwam. :) Maar scheetje was ook echt een "scheetje" zoals we nu wel eens iemand liefkozend noemen. Ze was al op leeftijd en kwam zo heel rustig een lokaal binnen schuifelen. Ging op de stoel op de lessenaar zitten (die stond toen nog op een verhoging) en begon met haar les...

Thijs de LeeuwBHIC zei op 21 juli 2020 om 23:16 uur

Dank nog voor de toelichting Wilhelmien. Altijd leuk al die verhalen achter de bijnamen : )

Edit: ook jij bedankt José, je bericht kwam nét hierna binnen...

José Heijmans-van Helvoirt zei op 21 juli 2020 om 23:16 uur

We noemden de godsdienstleraar Goofy, omdat hij daar ook eigenlijk wel op leek. Die arme man had het wel heel erg moeilijk omdat de hele klas tijdens de les zat te klieren. Proefwerk maakten we gewoon met het lesboek op tafel.

Trudie zei op 21 juli 2020 om 23:22 uur

De godsdienst leraar was de plebaan toch?

José Heijmans-van Helvoirt zei op 21 juli 2020 om 23:29 uur

Zou best eens kunnen, hij was nog niet zo oud en kon geen orde houden.

Trudie zei op 21 juli 2020 om 23:34 uur

Klop. Hij was ook driftig. Toen hij les gaf over de H. Paulus en ik riep de boskabouter kwam die heel kwaad op me af. Ik rende weg , hij erachteraan en heeft me toen behoorlijk geslagen!!!!! Rotvent

Wilhelmien de Poot zei op 22 juli 2020 om 12:08 uur

Ik ken geen godsdienst leraar die we Goofy noemde. Onze godsdienst leraar werd "De Hiep" genoemd maar ik zou niet weten waarom. Hij kon ook flink boos worden maar hem werd door sommige meisjes ook echt het bloed onder de nagels vandaan gehaald....

Trudie zei op 22 juli 2020 om 12:15 uur

Ik herinner mij hem ook als Hiep inderdaad.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.