Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Lourdesgrotten in Noord-Brabant

Lourdesgrotten
Van februari tot juli 1858 verscheen de H. Maria achttien maal aan een 14-jarig Frans meisje in een grot in de Pyreneeën, in de buurt van Lourdes. Het meisje, Bernadette Soubirous, kreeg pas bij de zestiende keer antwoord op haar vraag wie de hemelse dame in het wit en blauw was die aan haar verscheen: “ik ben de Onbevlekte Ontvangenis.”

Bernadette Soubirous. Bron: WikipediaVanaf ongeveer 1875 begon men over de hele wereld kopieën van deze Lourdesgrot te bouwen. Alleen al in Noord-Brabant zijn er meer dan 100 bekend.

De verschijning van Maria in Lourdes kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Iets meer dan drie jaar tevoren, op 9 december 1854, had paus Pius IX het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis van Maria afgekondigd. Het antwoord van Maria aan Bernadette, “ik ben de Onbevlekte Ontvangenis”, maakte het verhaal van het meisje in de ogen van een aantal geestelijken geloofwaardiger, want hoe zou een 14-jarig molenaarsdochtertje van afgekondigde dogma’s kunnen weten?

Op aanwijzingen van Maria werd in 1866 een kapel gebouwd bij de grot van Massabielle, de plaats van de verschijningen. Die kapel werd al gauw te klein voor de grote toestroom van gelovigen. Daarom werd bovenop de rots een grotere kerk gebouwd, de basiliek van de Onbevlekte Ontvangenis, in 1873 ingewijd. Het jaar daarvoor was al de eerste officiële bedevaart naar de kapel gehouden.

De grot van Massabielle

De oorspronkelijke grot in Lourdes, anno 2014

Toen Pius IX in 1874 in het Vaticaan een kopie liet bouwen van de grot van Massabielle, leidde dat tot een golf van zogenaamde Lourdesgrotten overal ter wereld waarin Onze Lieve Vrouw van Lourdes vereerd werd.

Die eerste golf van Lourdesgrotten duurde van ongeveer 1875-1900. Het Vaticaan zorgde daarna nog voor een kleine opleving door in 1907 de verschijning van Maria in Lourdes op te nemen in de liturgische kalender.

De tweede golf van Lourdesgrotten ontstond toen Bernadette Soubirous in 1925 zalig werd verklaard en in 1933 heilig, dus in de jaren ’20 en ’30.

Direct na de oorlog bloeide de devotie voor Maria sterk op: velen waren Maria dankbaar voor Haar bescherming tijdens de oorlogsjaren. Dat effect werd nog versterkt toen paus Pius XII in 1950 het vierde Mariadogma afkondigde, namelijk dat van Haar Ten Hemelopneming. Zo beleefde de bouw van Lourdesgrotten zijn derde golf.

Grottenbouwers

Miniatuurgrotje in ZijtaartEen exacte kopie op ware grootte is zeldzaam onder de Lourdesgrotten, de meeste zijn op schaal 1:4. Daarnaast zijn er ook vele miniatuuruitvoeringen bekend.

Behalve exacte kopieën maakte men ook wel fantasiegrotten, maar altijd blijft het schema intact van grot, rechts daarboven (voor de kijker) een nis met Mariabeeld (met een blauw overkleed en een rozenkrans) en links ervoor het beeld van een geknielde Bernadette, die als het ware de plaats vertegenwoordigt van onszelf. Curieus genoeg wordt dit schema heel incidenteel in spiegelbeeld gehanteerd, zoals bijvoorbeeld in Helmond.

De behoefte aan Lourdesgrotten leidde tot het ontstaan van gespecialiseerde grottenbouwers, vooral in België (waar het werkwoord rotseren of rocailleren onstond). In Noord-Brabant bouwde de firma P. Verbraak uit Tilburg (Kunstatelier St. Lucas) aan de Lourdesgrot in het processiepark in Mariahout en het Petrus Donderspark in Tilburg. In Rijsbergen leverde de Belgische firma Decor Wed. Frans Janssens & Zonen uit Westmeerbeek-Dorp een Lourdesgrot. In het laatste kwart van de 19e eeuw voerde de firma W.F. Maréchal uit ’s-Hertogenbosch tuinontwerpen voor kloostertuinen uit, vaak met Lourdesgrot, net als de gebr. W.H. en H.J. Ebben uit Cuijk (o.a. het processiepark Katwijk bij Velp).

Verspreiding

De grot in Sint-Willebrord. Foto: © Kees WittenbolsLourdesgrotten komen in heel Nederland voor (bijvoorbeeld in het Friese St. Nicolaasga), maar natuurlijk vooral in het overwegend katholieke zuiden en dus ook in Noord-Brabant. Ze kwamen er op initiatief van ondernemende pastoors, die niet alleen de Mariadevotie vurig waren toegedaan, maar ook een open oog hadden voor de commerciële waarde van een goed lopend bedevaartsoord, zoals bijvoorbeeld in Katwijk en Sint Willebrord, waar zich in de bloeitijd duizenden pelgrims verzamelden.

Daarnaast verrezen de grotten vooral ook in kloostertuinen, met name in de tuinen van onderwijscongregaties (en dan vooral in het onderwijs aan meisjes). Blijkbaar gebruikten de nonnen deze vorm van Mariadevotie graag in de religieuze opvoeding van hun pupillen. Toen die kloosters in de jaren ’70 en 80’ in snel tempo leeg kwamen te staan, zijn veel van deze Lourdesgrotten verdwenen. In dezelfde tijd hadden ook de meeste 'openbare' grotten last van verloedering, als ze al niet gesloopt werden.

Roosendaal, Raadhuisstraat. Bron: West Brabants Archief, fotonr. k16563Maar opvallend is dat na 2000 een aantal nog bestaande Lourdesgrotten is opgeknapt, vaak op initiatief van gelovigen die behoefte hadden aan een plek voor inkeer en meditatie. En zo zien we dat terwijl de kerken leeglopen, de kapelletjes en ook Lourdesgrotten hun kaarsjes brandende houden.

Overzicht

Het thema ‘Lourdesgrotten in Noord-Brabant’ bevat op dit moment ruim 100 exemplaren plus een foto van een privégrotje in iemands achtertuin (inmiddels gesloopt). Onder die 100+ bevindt zich onder meer ook een tijdelijke en een draagbare grot (meegedragen in een processie). Het gaat zowel om nog bestaande als inmiddels verdwenen grotten.

En dit overzicht is zeker niet compleet: er hebben ongetwijfeld meer Lourdesgrotten bestaan in de provincie dan deze 100+. Een aantal van de nog bestaande grotten geniet inmiddels de status van rijksmonument.

Naar het thema Lourdesgrotten

6

Reacties (6)

Martien van Wanrooij zei op 6 oktober 2018 om 18:49 uur

Ik kom graag in Lourdesgrotten. Hoewel ik tegenwoordig niet meer echt gelovig ben - ik denk dat ik mezelf het beste als een agnost kan kwalificeren - heb ik nog altijd veel mooie herinneringen aan de RK Kerk en die grotten hebben toch iets rustgevends voor me. Ik kom vooral graag in de grot bij de parochiekerk in Mariahout, in de tuin van het Missieklooster in Aarle-Rixtel en in het processiepark in Handel.

Marilou NillesenBHIC zei op 6 oktober 2018 om 22:06 uur
Bedankt Martien, bijzonder om te lezen dat Lourdesgrotten iets rustgevends voor je hebben. Kun je benoemen waardoor dat komt?
Ton van Riet, Gemert zei op 14 november 2018 om 15:02 uur

Jaren geleden, op weg naar de Pyreneeën, kwamen wij op een camping terecht aan de rand van Lourdes. Daar zijn we een paar dagen gebleven.
Ik ben niet iemand van “zo jongens, en nu met zijn allen “; de jaarlijkse processies naar de Lourdesgrot in Katwijk waren voor mij ruim voldoende geweest. Dus in Lourdes zelf ben ik alleen naar een van de vele banken geweest om geld te wisselen..
Toch nieuwsgierig (want in Katwijk gebeuren, zover ik weet, geen wonderen), maakte ik een praatje met de eigenaar van de camping. Terloops vroeg ik hem hoe hij, als inwoner, tegen het gebeuren in zijn stadje aankeek. Hij reageerde kort: “Mijn vader heeft hier zes jaar ziek gelegen voor hij stierf “
Ik merkte, dat voor hem het antwoord duidelijk aangaf wat hij er van vond.
(Uit materieel oogpunt is het natuurlijk wel een wonder voor de hele streek.)

Lisette KuijperBHIC zei op 20 november 2018 om 14:06 uur
Hartelijk dank voor je reactie, Ton. Wat verdrietig voor die eigenaar van de camping en zijn vader. Zijn antwoord geeft inderdaad duidelijk aan hoe hij tegen de Lourdesgrotten en alles eromheen aankeek. Je schrijft verder over de jaarlijkse processies naar de Lourdesgrot in Katwijk. Was dit een traditie vanuit jouw familie? Of deed het hele dorp hieraan mee?
Ton van Riet, Gemert zei op 10 december 2018 om 18:27 uur

Het was een jaarlijkse traditie. s'Morgens ging hele dorp, sommigen met paard en wagen, anderen te voet, al biddend naar Katwijk. Daar aangekomen volgden dan de gebruikelijke ceremoniën. Daarna ging iedereen op eigen gelegeheid naar huis. Dat moet geweest zijn in de tijd dat de zwarte kersen rijp waren, want ik herinner me dat we op de terugweg
ergens stiekem aan de kersen gingen, om het evenwicht tussen goed en
kwaad weer een beetje te herstellen.

Mariët BruggemanBHIC zei op 11 december 2018 om 15:16 uur
Bedankt Ton, voor je leuke verhaal over deze jaarlijkse traditie. En dat evenwicht herstellen, dat lukte zeker goed ?

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.