Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Juvenaat Heilig Hart in Bergen op Zoom

Internaten

Op 6 december 1900, aan de Wouwsestraat in Bergen op Zoom, stichtten de Priesters van het Heilig Hart van Jezus hun juvenaat Heilig Hart. Het was een gymnasium, bedoeld voor jongens die tot deze priestercongregatie wilden toetreden. Ze doorliepen zeven klassen, waaronder een voorbereidende. Toen de paters in 1903 een nieuw klooster betrokken aan de Antwerpsestraatweg, verhuisde het juvenaat mee. Het telde toen 33 leerlingen.

De jongelingen werden door hun ouders afgezet bij het imposante Heilig Hartklooster, waarvan de lange zijvleugels op sommige plekken tot aan de dakrand begroeid waren met klimop. Leerlingen van toen zullen zich misschien nog de buitenschoolse activiteiten herinneren, zoals de muziekavonden, fancy fairs en de Vastenactie, maar ook de bibliotheek, de toneeltraditie en de enorme tuin met daarin de bijenkorven van de paters.

Eind jaren vijftig zaten er pakweg 240 leerlingen op dit internaat. ‘Externen’, leerlingen die niet bij de paters overnachtten, zaten er niet. Dat ging lang niet bij alle internaten zo. Het juvenaat van de Priesters van het Heilig Hart was een wereld op zich. Het was een opvoedingsinstituut waar alle aandacht uitgang naar het rekruteren en vormen van een toekomstige kerkelijke elite.

Het juvenaat stond ook wel bekend als de 'apostolische school'. De leerlignen gingen er een flink aantal jaren tegemoet van strikte dagelijkse routine. De kloostergeloften van kuisheid, soberheid en gehoorzaamheid stonden daarbij hoog in het vaandel. Dat betekende onder andere het verlies van je privacy. Een goed voorbeeld is de slaapplek van de leerlingen. Sommige internaten hadden een slaapzaal. Weer andere hadden chambrettes, afgesloten door een doek, of een deur die niet op slot kon. De eerste- en tweedejaars van het juvenaat in Bergen op Zoom sliepen in chambrettes van halve hoogte, zogenaamde 'paardeboxen'. Als je daarin lag, had een minimale vorm van privacy. Maar zodra de leerlingen zich uitkleedden, 'staken die kopjes en bovenlijfjes er allemaal bovenuit', zo lezen we in het bekende boek van Jos Perry over katholieke jongenskostscholen, waarin een voormalige juvenist van de priesters van het Heilig Hart aan het woord komt.

De katholieke kostschoolopvoeding was onder andere bedoeld om de kinderen te leren omgaan met anderen. Je leerde je aan te passen aan wat het beste was voor de groep, met het oog op een zo Godsvruchtig mogelijk leven. Aan sociale contacten had je geen gebrek, wat zowel positieve als negatieve kanten had. Van internaten is bekend, dat er veel vriendschappen voor het leven werden gesloten, maar ook dat bijzondere vrienschappen voortdurend in de gaten werden gehouden.

Pas eind jaren zestig kregen ook meisjes toegang tot de school en dat was gezien de geschiedenis, waarin de seksen ook buiten katholieke kring strikt gescheiden waren en dan vooral in de opvoeding, een flinke omslag. Het internaat was op dat moment al in verval. Steeds minder jongens ontvingen kennelijk de Goddelijke roeping tot het priester- en kloosterleven. In 1969 ging het internaat dicht. De school bleef open.

Bronnen

Jos Perry, Jongens op kostschool. Het dagelijks leven op katholieke jongensinternaten (A.W. Bruna Uitgevers BV: Utrecht 1991).

P. de Vries s.c.j., 'Uit de geschiedenis van het juvenaat H. Hart', De Waterschans. Mededelingenblad van de Geschiedkundige Kring van Stad en Land van Bergen op Zoom jrg. 24, nr. 1 (april 1994) 19-31.

Foto's

Jongerenkoor (foto: collectie West-Brabants Archief, id.nr. SANX201)

Juvenisten en hun leraren (foto: collectie West-Brabants Archief, id.nr. RONZ018)

Speelplaats (foto: Brinio Rotterdam, bron: collectie West-Brabants Archief, id.nr. SANX132)

8

Reacties (8)

René Bastiaanse zei op 20 maart 2019 om 12:12 uur

Het spijt me maar als ex - intern zie ik toch een aantal beweringen die volgens mij niet echt bestudeerd zijn.

Kees Stoffels zei op 21 maart 2019 om 03:58 uur

Als misdienaar van het verzorgingshuis st.Elisabeth in Halsteren werd je ongemerkt toch gescout om ook de religieuze kant te kiezen. Met de Tomdagen op het Juvenaat probeerde men de interesse te wekken voor de opleiding.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 21 maart 2019 om 10:26 uur

@René: bedankt voor je reactie. Als ex-intern nodigen wij je natuurlijk graag uit om het verhaal aan te vullen en te corrigeren. Ook de andere internatenpagina's zijn eigenlijk continu in ontwikkeling, alleen al omdat we zoveel mooie foto's binnenkrijgen bijvoorbeeld. Die voegen we dan toe aan het verhaal. Maar ook met alle ingezonden informatie over internaten gaan we zeker aan de slag. Wanneer heeft u op deze kostschool gezeten?

Thijs de LeeuwBHIC zei op 21 maart 2019 om 10:30 uur

@Kees: leuk dat je hier hebt willen reageren. Ik ben wel benieuwd hoe ze dan op die 'Tomdagen' nieuwe leerlingen probeerden te werven. Hoe ging dat? En heb je er trouwens zelf nog over gedacht om die 'religieuze kant' te kiezen? Of wist je al snel dat je dat niet wilde?

Ad Mouwen zei op 26 maart 2019 om 11:51 uur

ik heb omstreeks 1963 op Juvenaat gezeten: Rene Bastiaanse van Heerle toen? we pikten jou wel eens op dan naar het Juvenaat?

rene bastiaanse zei op 26 maart 2019 om 12:38 uur

Misschien is mijn vorige reactie verdwenen maar ik verwees naar een artikel in geschiedkundig tijdschrift "De Waterschans" van april 1994. Dit is vast nog in het bezit van of verkrijgbaar door mijn naamgenoot.

René Bastiaanse zei op 26 maart 2019 om 12:40 uur

Dat is lang geleden, Ad, alles goed?

Thijs de LeeuwBHIC zei op 26 maart 2019 om 12:45 uur

@René: dank voor de tip! De jaargangen van het tijdschrift De Waterschans bewaren we in onze bibliotheek, dus komt helemaal goed : )

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.