Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Juvenaat van de Broeders van Saint Louis in Oudenbosch

Internaten

Het juvenaat van het H. Hart stond onder de hoede van de Broeders van Saint Louis. Net als andere religieuzen waren deze broeders afhankelijk van zulke juvenaten, als kweekvijvers voor nieuwe congregatieleden. De jongens die op dit type kostschool verbleven, de 'juvenisten', hadden de leeftijd van 12 tot 16 jaar.

Het juvenaat in Oudenbosch was een langwerpig gebouw met een rood pannendak. Via een overdekte verbindingsgang was het verbonden met het Groot Juvenaat, waar de kapel deel van uitmaakte (op de eerste etage, zie de foto). Het Groot Juvenaat, waar ook de keuken en de afwaskeuken waren gevestigd, was via een tussenbouw verbonden met Sancta Maria, het generalaat oftewel het 'hoofdkwartier' van de broedercongregatie.

Het generalaat van de broeders was in eerste instantie ondergebracht in een witte villa tegenover het station. Later volgde de verhuizing naar een villa op de hoek Bosschendijk / Beukenlaan. Die laatste villa werd onlangs verkocht en draagt nog steeds de naam 'Generalaat'. Het huidige gebouw dat als generalaat dienst doet is Markt 84, op de hoek van de Lollestraat. Maar binnen afzienbare tijd zal een andere locatie worden betrokken.

Het juvenaat is inmiddels omgebouwd tot een appartementencomplex. Hetzelfde geldt voor het resterende deel van het kloostercomplex en de voormalige kapel.

Op de onderste foto zien we enkele leerlingen van het juvenaat. Zij wagen zich aan een evenwichtsspel, tijdens een van de zomerkampen die de broeders in hun eigen bos organiseerden. Heb jij nog aan de zomerkampen van de broeders deelgenomen? Hoe kijk jij terug op jouw verblijf op het juvenaat? Er blijkt maar weinig informatie te vinden over dit internaat, dus alle aanvullingen zijn van harte welkom. Reageren kan hieronder.

Foto's

Collectie Katholiek Documentatie Centrum, id.nrs. 1a6206 en 1A11583.

19

Reacties (19)

René Bosch zei op 25 maart 2019 om 12:19 uur

Bovenstaande beschrijving is niet helemaal juist. De witte villa (voormalig jachthuis) in een bosrijke omgeving betreft de locatie Boslust bij Bergen op Zoom (Zoomland). Het generalaat van de congregatie was de statige villa naast het station Oudenbosch (Sancta Maria), later in een villa aan de Bosschendijk, nu -2019- in een pand aan de Markt (nr. 84), en op termijn elders in Oudenbosch.
Het juvenaataan de Bosschendijk is intussen omgebouwd tot een appartementencomplex. Ook het resterend deel van het belendend Groot Juvenaaten de voormalige kapel (foto) zijn nu appartementen.
Bij het juvenaat bevond zich de MULO-school van de broeders.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 25 maart 2019 om 13:32 uur

@René: volgens mij is er inderdaad wat door elkaar gaan lopen in de beschrijving. Over beide witte villa's hebben we trouwens een kloosterverhaal, dus die heb ik gelijk even naast elkaar gelegd. Witte villa in Oudenbosch: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/generalaat-sancta-maria-de-witte… Over Boslust: https://www.bhic.nl/ontdekken/verhalen/broederhuis-huize-boschlust-in-b…
De beschrijving zal worden aangepast. Heb je zelf trouwens nog op deze kostschool (of een andere in Brabant) gezeten? Bedankt voor je reactie.

Paul van Lieshout zei op 26 maart 2019 om 15:03 uur

In ons gezin (zelfstandig ondernemer) was het vanzelfsprekend dat je naar kostschool ging; mijn oudste zus naar Aarle-Rixtel, mijn jongste zus naar Best en mijn oudere broer naar Oudenbosch (Klein + Groot Juvenaat).
Dus op mijn 11de (vroege leerling) mocht ik, als jongste uit het gezin, mij in augustus 1967 melden op het Klein Juvenaat in Oudenbosch. Mijn ouders hadden daarvoor gekozen omdat het kleinschalig was en de ‘kost’ niet slecht was ;-) Mijn broer had daar net de ‘kweekschool’ verlaten.
Hier heb ik een prachtige tijd gehad; leuke, aardige huisgenoten, veel tafeltennis en biljarten, voetballen op de cour en op het toneelpodium, waar de TV stond, naar Paulus de Boskabouter + Sport in Beeld kijken.
In de eerste week mochten we dan naar Boschlust op de Wouwse Plantage voor een kennismakingsweek. Aansluitend begon dan de school; in mijn geval de Pastoor Hellemons Mulo. Hier hoorde dan uiteraard ook de (verplichte) studie-uren bij; jij achter een klein bureautje, en de broeder op een verhoging achter zijn lessenaar. En dan ’s avonds naar je chambrette op de slaapzaal met lange wasbakken.
Wat minder was, waren de keren dat je naar huis mocht: alleen met de schoolvakanties (herfst, kerst, paas en grote). Dus tot de herfstvakantie niet thuis geweest. Maar op een gegeven moment raakte je daar aan gewend en ging je bij bakker Buys negerzoenen scoren; een hele doos beschadigde voor 10 cent. Of naar de bakkersschool waar de gebakjes ook niet te duur waren. Maar ook met de fiets naar het Bosbad in Hoeven om een middagje te zwemmen.
Maar na dit eerste jaar werd (ten minste) het Klein Juvenaat gesloten en moest er dus een oplossing gezocht worden. Die werd gevonden bij dezelfde broeders, en wel op Saint Louis, aan de andere kant van het spoor (voor vervolg zie Saint Louis).

René Bosch zei op 27 maart 2019 om 12:12 uur

De benaming is onjuist. Het moet zijn: Juvenaat van het H. Hart. Dat is het langwerpige gebouw met het rode pannendak. Via een overdekte verbindingsgang was het verbonden met het Groot Juvenaat, waar de kapel (1e etage) deel van uitmaakte. Dit Groot Juvenaat, waar ook de keuken en de afwaskeuken was gevestigd was weer via een tussenbouw verbonden met Sancta Maria (de villa). In 'mijn tijd' was het Generalaat een vrijstaand pand aan de Bosschendijk (hoek Bosschendijk / Beukenlaan).
Nog een leuk detail: in het souterrain van Sancta Maria bevond zich een kluis. Broeder econoom/archivaris had hiervan de lange sleutel met dubbele baard, en de code (voor mij destijds een zeer intrigerend cijferslot). De kluis diende voor de opslag van het archief. Als hij hier moest zijn en de zware kluisdeur open stond werd middels een verlengsnoer het licht ontstoken.
Hij vertelde mij dat dit moest omdat de kluis volledig luchtdicht was, en er dus geen elektra in de wanden aanwezig was (pijpen/schakelaar).

René Bosch zei op 27 maart 2019 om 12:52 uur

Sancta Maria was inderdaad geen internaat. In het pand bevond zich een grote ontvangstruimte (waar je binnenkwam via de statige buitentrap en het bordes) een aantal kamers van de broeders, de broeder-refter en ruimtes voor administratie.
In het souterrain was de afwaskeuken, de broodkeuken en een kelder de (voormalige) stookruimte. Ook in het souterrain: een doka. In de ruimte waar die kluis was dronk het huishoudelijk personeel en de tuinman altijd koffie.
Ook interessant: de zolder. Een ruimte over het gehele pand, waar destijds Broeder Erich (Bruno Ernst ofwel Hans de Rijk) een ruimte had afgescheiden als werkplaats voor het slijpen van spiegels voor astronomische kijkers.
Via de 'tussenbouw' kwam je de kapel binnen of ging je via een trap naar boven naar het koor van de kapel met het orgel.
Het is gebeurd dat enkele jongens zich een toegang hadden gebaand naar de zolder van de kapel, de klepel van de kapelklok hadden 'ingepakt' in een conservenblik, en genoten van het gezicht van de broeder die de volgende morgen -zoals gewoonlijk- de klok ging luiden.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 27 maart 2019 om 12:57 uur

Duidelijk, René en nogmaals dank voor alle informatie die je ons geeft. Zoals je ziet wordt de tekst er tussendoor op aangepast. Niet altijd zo snel als we zouden willen, maar het gebeurt wel : ) En weer een mooie anekdote als afsluiter. Tja, het blijven jongens hé ondanks alle nadruk op gehoorzaamheid. Ik vind het nog best wel een originele grap; hopelijk kon de broeder 'm ook nog een beetje waarderen (zal wel niet!)

Marilou NillesenBHIC zei op 27 maart 2019 om 10:30 uur

Bedankt voor je mooie bijdrage, Paul. Elf jaar klinkt toch erg jong om zo naar kostschool te gaan, maar misschien maakte de vanzelfsprekendheid binnen jullie gezin dit minder zwaar? De herinneringen die je hebt - van het sporten tot aan de beschadigde negerzoenen - klinken prachtig, fijn dat je terugkijkt op zo'n mooie periode van je leven.

Dan ga ik nu verder lezen op Saint Louis ;)

https://www.bhic.nl/page/41020#214039#121652b2ca66b0ec012bb34fc3c2c86a9…

B. van Ulden zei op 29 mei 2019 om 23:10 uur

Mijn vader heeft in ongeveer 1910-1915 op Saint Louis gezeten. Zijn ouders woonden in Leiden. Is er nog iets uit die tijd en specifiek over mijn vader te vinden?
Zijn naam: Henk (HBA) van Ulden

Marilou NillesenBHIC zei op 27 maart 2019 om 10:30 uur

Bedankt voor je mooie bijdrage, Paul. Elf jaar klinkt toch erg jong om zo naar kostschool te gaan, maar misschien maakte de vanzelfsprekendheid binnen jullie gezin dit minder zwaar? De herinneringen die je hebt - van het sporten tot aan de beschadigde negerzoenen - klinken prachtig, fijn dat je terugkijkt op zo'n mooie periode van je leven.

Dan ga ik nu verder lezen op Saint Louis ;)


https://www.bhic.nl/page/41020#214039#121652b2ca66b0ec012bb34fc3c2c86a9…

Marilou NillesenBHIC zei op 3 juni 2019 om 10:31 uur

Hallo B. van Ulden, dank voor je berichtje. Ik kan me voorstellen dat je benieuwd bent naar die periode. Mogelijk kom je op deze manier verder:

https://westbrabantsarchief.nl/collectie/archieven/details/NL-BozWBA-ra….

Succes met je zoektocht!

Thijs de LeeuwBHIC zei op 27 maart 2019 om 12:36 uur

@René: dank voor de correctie en je aanvulling. Gaan we het verhaal op aanpassen. En een leuk verhaal over die kluis, ik begrijp wel dat zoiets je bijblijft na al die jaren. Bedankt voor het delen ervan.

Pim Wilde zei op 9 juni 2019 om 12:36 uur

In 1994 promoveerde Dr. J.P.A. van Vugt aan de Radboud Universiteit Nijmegen op een onderzoek naar de werkzaamheden van vijf Nederlandse onderwijscongregaties van broeders en fraters in de periode 1840 - 1970. In dit boek beschrijft Joos van Vugt vijf Nederlandse onderwijscongregaties, waaronder drie Brabantse: de Broeders van Oudenbosch, de Fraters van Tilburg en de Broeders van Huijbergen. Het is een interessant en tegelijk goed leesbaar boek dat een goed inzicht biedt in de betekenis van deze congregaties voor het onderwijs in Nederland.
Zie Joos van Vugt, Broeders in de katholieke beweging. Nijmegen 1994, ISBN 90 70504 48 0. Het boek is nog steeds te koop. Het kan ook (legaal) worden gedownload via de onderstaande link.
https://ru.on.worldcat.org/oclc/1029608542

Marilou NillesenBHIC zei op 11 juni 2019 om 09:43 uur

Hartelijk dank voor deze inhoudelijke aanvulling, Pim. Een goede tip voor een ieder die hierover meer te weten wil komen.

René Bosch zei op 11 juni 2019 om 13:20 uur

Helaas is er toch weer een misverstand(je) m.b.t. het Generalaat. Was het eerst de witte villa tegenover het station, daarna de villa (met de naam Generalaat) op de hoek Bosschendijk-Beukenlaan. Op internet vind je dat deze villa onlangs verkocht is en nog steeds met de naam 'Generalaat' is getooid.
Het huidige gebouw dat als generalaat dienst doet is Markt 84 (hoek Lollestraat). Binnen afzienbare tijd wordt een andere locatie betrokken.

A.v.d.Maade zei op 16 juni 2019 om 15:33 uur

Gaarne wilde ik het een ander toelichten van 5-6 jaren die daar op school ben geweest v.a plus minus 8 jaar broeder Bonefatiës als jullie belang heb
Jaren op de klein cour gespeeld ook voetbal velden en noch meer te vertellen slaap zalen Groetjes Andrë

Thijs de LeeuwBHIC zei op 17 juni 2019 om 10:07 uur

@René: bedankt en geen probleem, juist goed dat je het aangeeft en ons scherp houdt! Ik zal de tekst aan de hand van je opmerking nog eens onder de loep leggen.

@André: welkom op de site! We zouden het heel fijn vinden als je wat meer zou willen vertellen over dit internaat, hoe jouw verblijf was. Eigenlijk wat je zelf al aangeeft: hoe jullie je vrije tijd doorbrachten, hoe het er op de slaapzaal aan toe ging... en ga maar door. Over dat dagelijkse leven, vanuit het oogpunt van de leerling, weten we eigenlijk nog maar heel weinig.

Marilou NillesenBHIC zei op 17 juni 2019 om 10:08 uur

Dank voor jullie reacties, René en André. Goed dat je eea duidelijk maakt wat betreft het Generalaat, René. Heel verhelderend en duidelijk, bedankt daarvoor.

En André, begrijp ik goed dat je 8 jaar was toen je daar heen ging? Dat moet toch niet eenvoudig zijn geweest, lijkt me. Hoe kijk je terug op die tijd?

René Bosch zei op 17 juni 2019 om 14:15 uur

Ik denk dat André op de verkeerde plek is. Het Juvenaat was een internaat voor jongens die broeder wilden worden. Je kwam na de lagere school op het Juvenaat, dus zo met 12 jaar. André heeft waarschijnlijk op Saint Louis gezeten. Daar was ook 'de kleine kant' in de Mariabouw, met de kleine cour (beneden naast de kapel). Daar kwam je via een tunneltje vanaf de grote cour (voor de kapel). In de Mariabouw verbleven de kleine kinderen (weet het niet zeker, maar ik denk vanaf een jaar of 6).
Ik zal nog reageren op de vraag van Thijs, maar dan uiteraard de situatie op het Juvenaat.
PS: hoe kan ik fotomateriaal naar jullie sturen?

Thijs de LeeuwBHIC zei op 17 juni 2019 om 14:59 uur

@René: leuk! Je kunt die foto's scannen en versturen naar het e-mailadres info@bhic.nl, o.v.v. juvenaat H. Hart. Wij voegen ze dan graag aan het verhaal toe.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.