Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Observatiecentrum De Hondsberg in Oisterwijk

Internaten

In 1961 kocht Adrianus Cornelis Nollen, voorzitter van de Sint-Jozefstichting en Samivoz (Samenwerkende Instituten voor Zorgverlening), landgoed De Hondsberg. Hij wilde hier een observatiekliniek openen om "imbecielen en zwakzinnige kinderen" te observeren en onderzoeken.


De grote villa anno in 1988 (bron: collectie BHIC)

Nollen vroeg aan de Franciscanessen van Oudenbosch om de verzorging op zich te nemen. Zij kregen hiervoor toestemming in juli 1961 en in november dat jaar zouden de eerste drie zusters naar Oisterwijk komen om de villa gereed te maken. In december werd de observatiekliniek geopend, met Dr. E. Ausems als geneesheer-directeur, de zusters, een psycholoog en een kinderarts.

Bij de opening waren er nog maar vier kinderen. Een maand later zouden dat er al veertig zijn. In 1962 werd daarom besloten tot de bouw van tien zogeheten prefab gebouwen met plek voor 120 kinderen. Ieder gebouw zou een eigen was- en toiletgelegenheid krijgen. Er werd ook een nieuw permanent gebouw neergezet waar onder meer plaats was voor een keuken, restaurant, zwembad en kapel.


Zijaanzicht van de grote villa 1988 (bron: collectie BHIC)

Gedurende de eerste jaren van de observatiekliniek sliepen de zusters en de verpleegkundigen op de zolder van de "grote villa". In 1964 was de bouw van nieuwe barakken en het nieuwe gebouw klaar en verhuisden zij naar de "kleine villa", zoals het nieuwe gebouw werd genoemd.

In 1968 werd de Algemene Wet Bijzondere ziektekosten ingevoerd, wat betekende dat de observatiekliniek financiële steun van de overheid kon krijgen. Vanaf dit moment was de instelling dus niet meer afhankelijk van liefdadigheid en kon er meer geïnvesteerd worden in professionalisering. Hetzelfde jaar opende ook het Pedologisch Instituut bij De Hondsberg.

De zusters zouden maar voor een beperkte periode werkzaam zijn op De Hondsberg. Het was al in 1961 besproken dat hun werk overgenomen zou gaan worden door leken. Met de ruimere financiering en een wisseling van de directie, was het in 1970 zover. Dat jaar trokken de zusters weg.


De grote villa in 2009 (foto: Jan Smits)

Stichting SAMIVOZ werd omgedoopt in Stichting De Hondsberg en zou uiteindelijk fuseren met zorginstelling Koraal. Onder die vlag is De Hondsberg nog altijd een instelling waar kinderen tot hun achtiende terecht kunnen voor ‘specialistische observatie, diagnostiek en exploratieve behandeling’.

(Aanvulling: de reputatie van Nollen is zeker niet onomstreden. In een historie van de gehandicaptenzorg in Nederland lezen we hierover: '[Nollens] naam raakte midden jaren zeventig in diskrediet door beschuldigingen over vermenging van privé- en gemeenschapsbelangen. Deze Nollenaffaire was één van de geruchtmakende affaires die de gehandicaptenzorg onder de publieke en politieke aandacht bracht'.)

Bronnen
  • Frits van Dooren en Rineke van Dooren, Op Den Hondsberg. De Mannen van Weleer (Voorburg 2014).
  • Website Koraal
23

Reacties (23)

Bert Meijs zei op 25 februari 2023 om 12:10 uur

Nollen was een omstreden figuur. Hij vulde zijn zakken met leveringen aan de instituten van het Nollensyndicaat uit eigen bedrijven. Dit mag niet onvermeld blijven.

Marilou Nillesen zei op 26 februari 2023 om 16:48 uur

Dag Bert, goed dat je dat hier vermeldt. Een snelle zoektocht online levert onder meer dit onderzoek naar de historie van de Nederlandse gezondheidszorg voor gehandicapten op:
https://docplayer.nl/3583701-4-de-stichtingen-1945-4000-1960-10-000-197…

waarin onder meer staat: "Zijn naam raakte midden jaren zeventig in diskrediet door beschuldigingen over vermenging van privéen gemeenschapsbelangen. Deze Nollenaffaire was één van de geruchtmakende affaires die de gehandicaptenzorg onder de publieke en politieke aandacht bracht."

Bert Meijs zei op 26 februari 2023 om 18:29 uur

Rudy van Meurs heeft er zelfs een boek over geschreven.
Ook bij de stichting Groenhoven speelde ongeveer hetzelfde. Hooijmans heeft daar zijn zakken gevuld met overheidsgeld.
Panden van 100.000 gulden werden op een dag verschilledne malen doorverkocht, uiteindelijk werd dat dan bijv 700.000 gulden met een verhuurbedrag voor de koper van 100.000,- gld, en dat meost dan Groenhoven betalen..

P Wijnheymer zei op 10 januari 2024 om 19:01 uur

Dank voor link en aanvullingen. Platte vraag: weet iemand of Nico Nollen directe familie was van Ad? #Maastricht

L. Besters zei op 15 mei 2025 om 13:33 uur

Werkte er in 1967. Zijn er nog foto’s uit die tijd?

André Witlox zei op 14 juli 2026 om 12:22 uur

Informatief verhaal Mick van Gerwen, bedankt daarvoor. Bij het opheffen van alles wat voorheen Stichting Samivoz was is een boek uitgebracht door enkele oud-directieleden: "Samivoz 1957-1995, geschiedenis van een zorgconcern".
Ad was inderdaad een zoon van Nollen.
Over Nollen gingen-gaan de wildste verhalen, nagenoeg allemaal gebaseerd op de publicatie van Rudy van Meurs in Vrij Nederland. Zonder aan die publicatie iets te willen afdoen, heb ikzelf mijn directe eigen ervaringen waarvan ik wil melden dat Nollen heel erg betrokken was bij de zorg aan pupillen, patiënten en bewoners, waarbij hij zich groots opstelde. Hij heeft in korte tijd een concern aan zorglocaties gerealiseerd om in leemte te voorzien. Begonnen veelal in oude kloosters, werd zo snel als mogelijk nieuwbouw gerealiseerd. De toeleveringsbedrijven die aan Samivoz waren gelinkt, was een slimme zet die uiteindelijk zwaar ter discussie kwam. Temeer ook omdat pupillen een dagbesteding hadden in die toeleveringsbedrijven hetgeen, volgens critici, oneigenlijk gebruik was van arbeidskrachten. Hetgeen de winst die werd gemaakt zou bezoedelen. Waarbij voorbij is gegaan aan het gevoel van eigenwaarde en van betekenis zijn voor die pupillen.
Ik kan er heel lang over uitwijden, maar gezet tegenover de huidige gang van zaken in de gezondheidszorg, waarbij zakkenvullers in ruime mate de kansen grijpen die er zijn, blijf ik waardering houden voor Nollen.
En als voormalig directeur binnen Samivoz weet ik waar ik het over heb, in realisme afgewogen.

Pieter Wijnheijmer zei op 14 juli 2026 om 22:36 uur

dank voor je waardige reactie, ik begrijp dat je op Nico doelt, de zoon van Ad? Met die bevestiging zal ik net zo waardig omgaan.

P.M.M. vanden Berg zei op 15 juli 2026 om 12:07 uur

Andre Witlox is wel erg positief over Nollen. Dar kan je grote vraagtekens bij zetten. Hij maakte misbruik van algemene middelen voor eigen gewin. Dan ben je niet goed bezig. Dat heeft Rudy van Meurs keurig blootgelegd. Gelukkig maar want Nollen stond op het punt ook in Belgie zijn vleugels uit te slaan. Door de publiciteit is dat voorkomen en zijn Samivoz vervolgens keurig ontmantelt. Zo zie je maar hoe belangrijk goede onafhankelijke journalistiek is!
Peter van den Berg

Pieter Wijnheijmer zei op 15 juli 2026 om 12:43 uur

Peter vd Berg: zó onafhankelijk dat we het niet echt effectief in de zin van nuttig en doelmatig kunnen aanmerken. Of is er in het zorgvastgoed wat ten goede veranderd?

André Witlox zei op 15 juli 2026 om 13:18 uur

Peter van den Berg. Het is geenszins mijn bedoeling om hier een uitgebreide discussie te gaan voeren hoe goed of slecht Nollen cs was. Zoals het ook niet mijn bedoeling is om alle handelswijze van dat bestuur goed te praten. Binnen de macht van Samivoz is dat bestuur ver, en volgens Van Meurs té ver, gegaan. Dat heeft Nollen en zijn mede bestuurders de kop gekost, is Van Grinsven als voorzitter aangetreden die geleidelijk aan Samivoz heeft opgedeeld in regionale eenheden en toeleveringsbedrijven ontmanteld. Dit alles is gebeurd omdat Nollen en zijn Bestuur te ver waren gegaan en daar heeft Van Meurs zijn aandeel in gehad.
Zonder dat velen exact weten wat er speelde lijkt het alleen maar interessante wanneer je er een mening over hebt, gebaseerd op het onderbuikgevoel dat Barbertje moet hangen.
Ik keur dus geenszins de handelwijze van Nollen, en daarbij evenredig zijn Bestuursleden goed. Mij gaat het erom om ook eens een andere Nollen neer te zetten; iemand met een groot hart voor zorgbehoevenden. Daarmee heeft hij een concern opgebouwd met heel veel instellingen door het land, met een eigen stafbureau, met een eigen adviesbureau, vlees- bedden- en aannemingsleveranciers.
Daarin was hij zijn tijd ver vooruit. Heden ten dage vinden we het blijkbaar heel normaal en is misbruik eveneens voer voor een Rudy van Meurs.
Alle goeds,

P.M.M. vanden Berg zei op 15 juli 2026 om 15:33 uur

Ik citeer: "Zonder dat velen exact weten wat er speelde lijkt het alleen maar interessante wanneer je er een mening over hebt, gebaseerd op onderbuikgevoel dat barbertje moet hangen".
Zo heeft discussiëren inderdaad geen zin. Ik herken me zeker niet in de opmerking over onderbuikgevoelens. Dat hij zijn tijd ver vooruit was betwijfel ik.. Wat hij deed met die bedrijven had hij ook van iemand afgekeken. Rudy van Meurs heeft dat destijds in VN uitvoerig gedocumenteerd. Vervolgens kocht Nolle alle VN weekbladen in Den Bosch op. zo geïnteresseerd was hij in die krant! Je eerste opmerking ( geen uitgebreide discussie) onderschrijf ik. Dus ik laat je verdere argumentatie onbeantwoord. Een mooi moment om ons weer met andere dingen bezig te houden Groet Peter van den Berg

Pieter Wijnheijmer zei op 15 juli 2026 om 15:43 uur

"voor nu is vroeger te laat, voor later te vroeg"

André Witlox zei op 15 juli 2026 om 15:47 uur

Quicumque vult rectus esse, rectus probari potest.

Pieter Wijnheijmer zei op 15 juli 2026 om 15:54 uur

now we are talking!
"In praesens, praeteritum sero est; in posterum, praematurum." ;)

André Witlox zei op 15 juli 2026 om 16:06 uur

Ook mee eens Pieter!

Pieter Wijnheijmer zei op 16 juli 2026 om 00:34 uur

en dat allemaal dankzij mijn odulphus hbs in de tijd van ad zelf. ;)

Norah zei op 16 juli 2026 om 12:49 uur

H.B.S. in combinatie met Latijn?

P.M.M. vanden Berg zei op 16 juli 2026 om 14:18 uur

Ik heb nooit latijn gehad dus kan dit niet volgen. Misschien is dat ook de bedoeling!
Nou succes,

André Witlox zei op 16 juli 2026 om 21:25 uur

Wat mij betreft absoluut tot slot.
Het was geenszins mijn bedoeling iemand uit te sluiten Peter. Ik schreef: "Wie gelijk wil hebben, kan zijn gelijk bewijzen".
Ik gun iedereen zijn opvattingen en ga de mijne niet uit de weg.
Alle goeds en groet, André

Pieter Wijnheijmer zei op 16 juli 2026 om 22:28 uur

ik sluit aan. En Norah, nee geen Latijn, dat kwam met het atheneum. Destijds was er evenmin AI en google-translate; hoe bestaat het.

Norah zei op 16 juli 2026 om 22:59 uur

Beste Pieter,
Toevallig;) kom ik ook uit die periode, en zat op een meisjeslyceum.
HBS werd in 1968 bij de Mammoetwet atheneum, en samen met het gymnasium (alpha + bêta) wat ook die naam behield, werd het samen VWO.
En op het gymnasium kreeg men slechts Latijn, soms ook in de brugklas van het lyceum. En dan natuurlijk verder Oudgrieks.
Toen werd er nog geleerd...
Mvg.

Pieter Wijnheijmer zei op 16 juli 2026 om 23:40 uur

het theresialyceum? we kunnen linken als je wilt

Norah zei op 17 juli 2026 om 00:41 uur

Sorry, er valt weinig te linken, ben niet van Tilburg.....

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.