Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Klooster Bethlehem in Haren

Kloosters

Het graafschap Megen was een vrije heerlijkheid. Daardoor konden de katholieken hier tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden hun godsdienst openlijk beoefenen. Toch kenden de zusters Penitenten die zich in Haren vestigden een bewogen geschiedenis.

Foto: BHIC / Henk Buijks, 2007 Udo Talhout en zijn vrouw Gerberga waren eigenaar van het huis de Kuyckse Hofstat in Haren, dat tot het graafschap Megen behoorde. De wens dat hun dochters Maria en Eringardis, begijnen in ‘s-Hertogenbosch, hier een klooster zouden stichten ging in vervulling. In 1501 gaf de bisschop van Luik toestemming voor een klooster van de Zusters Penitenten van de Eenheid.

De Hofstat werd verbouwd en in 1506 als klooster ingericht, de zusters noemden het Huis van Bethlehem. Pas in 1520 werd de kapel gebouwd.

De zusters vluchtten in 1581 voor de Spaanse troepen naar het zusterklooster Maria Graf in Grave. Geruime tijd later liet de graaf van Megen het verwoeste klooster enigszins herstellen en in 1642 trokken de zusters er weer in.

Meubelpaleis (BHIC, collectie Provincie Noord-Brabant)In 1794 bezetten Franse troepen het klooster en de zusters moesten voor de soldaten zorgen. In 1812 werden de zusters vanwege Napoleons Decreet van Suppressie uit hun huis gezet, maar na de nederlaag van de keizer keerden ze weer terug. Nieuw leven kreeg het klooster toen Willem II het decreet in 1840 ophief. In 1845 werd het slot ingevoerd. Er verschenen tralies en er werd onderscheid gemaakt in buiten- en koorzusters. Het klooster kreeg de status van pauselijk slot.

Het klooster werd in 1898 verbouwd en in 1912 uitgebreid met een nieuwe buitenkapel, sacristie, rectoraat en enkele schoollokalen. In 1948 hebben de zusters de school opgeheven om zich geheel te kunnen gaan wijden aan het vervaardigen van paramenten. In 1965 verhuisden ze naar Wassenaar. Bethlehem werd een meubelpaleis en na een verbouwing een evenementen- en congrescentrum. Een beeld bij het gebouw herinnert nog aan de zusters.

 Op 31 augustus 2001 kwamen de laatste zusters nog eens terug in Haren vanwege de viering van het 500-jarig bestaan van de Penitenten van de Eenheid.

Foto: BHIC / Frans van de Pol, 2015Moeder overste Joanna sprak die dag met het Brabants Dagblad: “Dit klooster was ons leven. Het zegt je wat. Wij waren slotzusters en kwamen nooit buiten. Alleen als we naar het ziekenhuis moesten of twee-aan-twee gingen stemmen in het dorp. Maar dan gelijk weer terug achter de muren.

Nee, dat vond ik niet erg. Je ging het klooster in met een ideaal en dat heeft consequenties. Nee, nooit geen spijt van mijn beslissing gehad. Ik zou het weer doen." Zij en haar mede-zusters woonden op dat moment in Boxmeer met tal van andere bejaarde nonnen.

Een poort met korfboog en terracotta Mariabeeld gaf toegang tot het oorspronkelijk klooster, dat een U-vorm heeft. Er omheen lag een gracht. Het oudste deel is de gotische kapel uit 1520.

Tegenover de kapel vormen de achttiende-eeuwse boerderij en de nieuwbouw uit 1912 een tweede vleugel. Deze zijn met elkaar verbonden door de hoofdvleugel, herbouwd in 1644 en rond 1900 sterk gewijzigd. Hier bevonden zich de cellen en gemeenschappelijke ruimten. Haaks op de kapel ligt de vleugel uit 1912, waarin het rectoraat en de schoollokalen waren gevestigd. 

Bron: J. Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant, Alphen a.d. Maas, 2010

Foto's

  1. Het voormalige klooster (foto: BHIC / Henk Buijks, 2007)
  2. Meubelpaleis (BHIC, collectie Provincie Noord-Brabant)
  3. Beeld (foto: BHIC / Frans van de Pol, 2015)
14

Reacties (14)

Monroy zei op 19 februari 2018 om 22:55 uur

First of all sorry for no Dutch.
Do you have any information about the time during which the Klooster was the home for about 150 Spanish inmigrants working at the factories in Oss (during the 60's and the 70's).
Thanks a lot in advance.

Marilou NillesenBHIC zei op 20 februari 2018 om 10:06 uur

Dear Monroy,

Thanks for your comment. I can't find anything about this in our archives but you can try it here: info@kloostersintagatha.nl

At this heritage center they keep more information of the monastery in Haren. Good luck!

Monroy zei op 25 februari 2018 om 13:04 uur

Hello again,
From Tuesday to Saturday of the present week I have been visiting Oss and its surroundings including Haren and I was able to talk to a 64 years old inhabitant of Haren named Gerrit van Tongeren who lives near to the Klooster. He can remember that time in Haren and confirmed the point that the Klooster was a home for male Spanish workers who were hired by Hartog in Oss. Those workers received their respective work contracts before they left Spain.
The Klooster was used in this way from 1965 to 1976. Most of those workers came back to Spain after some years but some of them married there and they live mostly in Oss. Just one of them still lives in Haren today and I also was able to talk to him. He said that he will send me some pictures of that time. Maybe you are also interested on those pictures. Just let me know.

Marilou NillesenBHIC zei op 26 februari 2018 om 10:23 uur

Thank you for your interesting addition! Absolutely, if you would like to share those photos with us (info@bhic.nl), we would be very happy with that!

Monroy zei op 28 februari 2018 om 23:09 uur

By now I have received just some links. The description of the pictures shows the evidence about the Spanish "guest workers" at the Klooster. According to the description of one of the pictures there was some opposition from the local inhabitants to those workers, what I can understand due to the wars between Holland and Spain in the past. In fact one of the former Spanish Hartog workers commented that the local population used to frighten "bad children" through “calling the Duke of Alba" (still in the 60's!).

Well, here you are:

https://www.bhic.nl/memorix/images/image?pid=20&serviceUrl=/beeldbank/i…

https://www.bhic.nl/memorix/images/image?pid=20&serviceUrl=/beeldbank/i…

https://www.bhic.nl/memorix/images/image?pid=20&serviceUrl=/beeldbank/i…

https://www.bhic.nl/memorix/images/image?pid=20&serviceUrl=/beeldbank/i…

Monroy zei op 28 februari 2018 om 23:19 uur

Regarding the picture about the meeting of the inhabitants from Haren, actually it seems not to be clear the target of that meeting according the comment further below under the same link.

Annemarie van GelovenBHIC zei op 2 maart 2018 om 11:11 uur

Thanks for your comment, Monroy. However, the connection between the photographs and the Spanish workers is not entirely clear to us. Can you explain that any further?

MOnroy zei op 2 maart 2018 om 17:50 uur

Mh... It's very extrange. The pictures under the links above are not the same than the ones when I copied them. Anyway, I think I will put the whole information into a pdf file, when I have a while for it. and will send it to you.

Annemarie van GelovenBHIC zei op 3 maart 2018 om 11:09 uur

Yes, these are the right photos! Very interesting and good to draw attention to the topic of the Spanish workers in Haren.

Carla van der Poel zei op 29 juli 2021 om 09:25 uur

Goede dag. Zijn er tot de jaren 60 ook kinderen op vakantie mogen komen ?

Vr groeten Carla

Thijs de LeeuwBHIC zei op 2 augustus 2021 om 11:48 uur

Hallo Carla, dank voor je bericht.

Een goed beginpunt is het archief van de Zusters Penitenten. Dat wordt bewaard door het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven. Je zou je vraag eens aan hen kunnen voorleggen (contactgegevens: https://www.erfgoedkloosterleven.nl/contact/contact.html ). Ik heb de inventaris van het archief bekeken (link: https://www.erfgoedkloosterleven.nl/zoeken/collecties-zoeken.php?mivast… ) maar vind daarin helaas geen aanwijzingen dat er tot jaren '60 kinderen als vakantiegangers werden ontvangen. Ik ben wel benieuwd: heb je zelf misschien aanwijzingen dat dit het geval is geweest?

Misschien dat hier nog (oud-)inwoners van Haren reageren die meer weten?

Ria zei op 12 oktober 2021 om 09:14 uur

Beste Carla,
Mijn (overleden) tante heeft in het klooster gewoond vanaf 1954. Aanvankelijk ging ze daar heen met de bedoeling om non te worden, maar na een paar maanden zag ze daarvan af en bleef in (een bijgebouw van) het klooster wonen en als huishoudster in het klooster werken. Een neef van mij herinnert zich, dat hij als kind eens bij mijn tante gelogeerd heeft.
Hierboven meldde Monroy, dat het klooster voor Spaanse gastarbeiders bewoond werd van 1965 tot 1976, Ik heb veel onderzoek gedaan, ook in het kloosterarchief, en betwijfel het jaartal 1976. Volgens mij hebben de Spanjaarden er gewoond tot 1968, en kreeg het klooster daarna andere bestemmingen, zoals eerst meubelparadijs en later evenementen-centrum. Op de website van het BHIC verdient dit onderwerp meer nauwkeurige aandacht want de historische beschrijving daar is iet compleet.
Kan iemand mij in contact brengen met Gerrit van Tongeren, hierboven genoemd, en woonachtig in Haren? En is er in Haren nog iemand die zich mijn tante herinnert, die zich in het klooster Gemma liet noemen? Zij was als huishoudster o.a. verantwoordelijk voor de contacten met buiten (winkeliers enz) en kwam derhalve ook in het dorp. Ik ben benieuwd of er nog mensen zijn die zich haar herinneren. Dank bij voorbaat, Ria

Marilou NillesenBHIC zei op 12 oktober 2021 om 15:05 uur

Dag Ria, bedankt voor je berichtje. Ik haak even aan bij je opmerking dat de historische beschrijving niet compleet is. Ik zal mijn collega Paul die het verhaal heeft geschreven hier even op wijzen maar mogelijk kun je wat meer expliciet zijn? Bedoel je vooral de meer recente invulling, of juist meer terug in de tijd?

Ik hoor graag van je!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.