Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Pensionaat van de Franciscanessen van Veghel in Veghel

Internaten
Op het pensionaat van de Franciscanessen van Veghel zaten meisjes die les kregen op de ulo en huishoudschool en jongvolwassen vrouwen van de kweekschool (later werd dit een pedagogische academie). Deze scholen en het internaat maakten deel uit van een groot en oud gebouwencomplex aan de Deken van Miertstraat, waar de zusters ook hun Moederhuis en kapel hadden.

Het was tot ver in de twintigste eeuw nog een voor de hand liggende keuze voor meisjes, die na de middelbare school hun eerste stappen naar betaald werk wilden zetten en goed konden leren, om de opleiding tot lerares te volgen. Of om de kneepjes van het huishouden te leren waaronder voedingsleer, koken, strijken, naaien, stoppen en natuurlijk het bijhouden van een huishoudboekje.

De meeste meisjes gingen vroeger naar zo'n huishoudschool. Het aantal dat naar de mulo (later ulo) ging, lag al lager en maar enkelen gingen naar de hbs of mms.

Op een van de foto's zien we een groep van de zogeheten 'pensionaires' die les kregen van de franciscanessen, onberispelijk gekleed en met die typische lange witte kragen. Op welke scholen zij zaten, is moeilijk te zeggen. Het zouden zowel ouderejaars huishoud- of ulo-leerlingen kunnen zijn, als beginnende kwekelingen.

De kweekschool van de zusters is wel omschreven als een ‘intens godsdienstig’ instituut. Het stond onder leiding van een zuster-directrice. Een van hen, die de oudere generaties zich nog wel zullen herinneren, was zuster Antonius (1907-1994), in de wandelgang 'zuster Toon' genoemd.

Zoals ook op andere kweekscholen van zusters het geval was, zullen onder de leerlingen in Veghel zowel novicen (vrouwen die werden ingewijd in het kloosterleven) als leken hebben gezeten. Na de lessen gingen zij weer hun eigen weg, de novice terug naar het klooster en de leek naar het internaat.

Veel vrouwen legden op de kweekschool van de franciscanessen de basis van een ‘magnifieke loopbaan’ in de onderwijssector en een ‘fijn waardevol leven’, aldus een oud-kwekeling, die de zusters ook namens de andere ‘internen’ van toen bedankt. Maar hoe kijk jij terug op het internaatleven? Waarom wilde jij lerares worden en hoe waardeer jij achteraf het onderwijs van de zusters?

Foto's

Pensionaires, 1948 (foto: Johan van Eerd, bron: coll. Katholiek Documentatie Centrum, id.nr. 1A7735)
Tekenzaal (foto: Harry van Liempd, bron: coll. Katholiek Documentatie Centrum, id.nr. 1a28019)
Natuurkundelokaal (foto: Harry van Liempd, bron: coll. Katholiek Documentatie Centrum, id.nr. 1a28018)

Bronnen

Annelies van Heijst, Marjet Derks, Marit Monteiro, Ex caritate. Kloosterleven, apostolaat en nieuwe spirit van actieve vrouwelijke religieuzen in Nederland in de 19e en 20e eeuw (Hilversum 2010).

9

Reacties (9)

Jeanne Eikelenboom van Amstel zei op 19 maart 2019 om 09:42 uur
Als 13 jarig ben ik vanuit Lith naar deze kostschool gegaan. Mijn oudste zus was eveneens op dit pensionaat en zij zat al op de kweekschool toen ik kwam. We mochten alleen met de vakanties naar huis dus we waren lange perioden weg. Ik herinner me ZR Gerarda Maria die het internaat leidde. Ze stotterde een beetje en zeker als ze boos was. Mijn oudste zus was een goede studente en heel rustig. Ik was daarentegen een spring in het veld en had volgens mij ADHD wat vroeger nog niet bekend was. Kon moeilijk stilzitten en was altijd in voor een "grapje" Ik kan er best heel veel over vertellen.
Jeanne Eikelenboom van Amstel zei op 19 maart 2019 om 10:00 uur

Ik heb bijna drie jaar op deze kostschool mijn "woon en leeradres" gehad.
Tijdens de mei of pinkstervakantie van het derde jaar kreeg mijn moeder een brief dat ik beter op een reguliere school kon gaan omdat het internaat voor mij geen optie meer was.
Voor mij een verlossing en een intrede in het normale leven in Den Bosch op de Ulo in de Postelstraat. Ook bij nonnen JMJ, maar een stuk aangenamer dan de Kostschool. Ik ging voorwaardelijk over naar het examenjaar en haalde een prachtige puntenlijst op het eindexamen.
Daarna ben ik naar de Klos (Kleuterleidstersopleiding) gegaan aan de Havensingel en ik heb bijna 40 jaar met veel plezier zelf in het onderwijs gewerkt.

Marilou NillesenBHIC zei op 19 maart 2019 om 13:43 uur
Hallo Jeanne, dat zal een lastige tijd zijn geweest, zowel voor de zusters als zeker ook voor jouzelf! Maar wel mooi om te horen dat je met zulke punten bent geslaagd (het onderwijs moet dan wel van hoog niveau zijn geweest, neem ik aan?) Zijn er dingen die je in je eigen werk binnen het onderwijs hebt meegenomen, of juist vermeden naar aanleiding van je ervaringen op deze kostschool?
gerry.d zei op 19 maart 2019 om 16:18 uur
Zr. Gerarda-Maria was Gradje,ze had af toe(ik geloof op vrije middagen) een winkeltje en ver kocht dan snoepgoed.De Kwak(kwakzalver!) plakte pleisters op je knie,ze had een eigen apotheekje.Hoe haar kloosternaam was weet ik niet,iedereen noemde haar de Kwak.
Jeanne W. zei op 19 maart 2019 om 18:43 uur
Tussen sept.1955 en juli 1961 heb ik op het internaat gezeten. Het was lastig om aan de regels te wennen. Ik was een druk levenslustig kind, dat me moeilijk kon voegen. Voelde me erg vreemd in die geordende vrouwengemeenschap. De meeste zusters hadden In de wandelgangen andere namen. Ik herinner me: De Snel, Sjefke, Kuun, de Foep
Jeanne Eikelenboom van Amstel zei op 19 maart 2019 om 22:07 uur

Wat leuk die reacties. Ik zat er van 1960 t/m 1963. De namen van de nonnen ken ik ook nog Zr Cunera: de Kuun gaf gymles en zette de voorstelling voor de knaldag in elkaar.de Foep was nogal zwaar en trok een beetje met haar been was ZR Margaretha Maria. Bij haar zochten we postzegels uit. Ze gaf Engelse les op de kweekschool. Gradje en de Fiep (Philibertha) zorgden voor het internaat. We mochten 2x per week douchen en Philibertha controleerde met een luizenkam en een stuk papier onze haren. Er was ook een bad daar mocht je soms in als je het vroeg. Het was op zich een leerzame tijd, maar ik moest 's avonds eerst in een chambret (cel) en in de derde in een kamertje nogal eens een traantje laten. Vond het daar echt niet fijn. Over het eten is ook nog veel te vertellen. Rode bessensoep. Vrijdags een zure haring die in mijn zakje van mijn onderjurk belandde en buiten in de vuilnisbak. Zal wel gestonken hebben. We kregen filosoof (jachtschotel). Nu vind ik het lekker maar toen echt niet. Voor de rest was het eten prima.
In de rij door Veghel wandelen was niet leuk. Twee aan twee. We liepen naar Zijtaart en Vorstenbosch. Daar stonden ook kloosters.
Op donderdag en zondag kregen we snoepjes bij onze bord. Het was een hele aparte wereld. Op zondag verplicht een brief naar huis schrijven die gecontroleerd werd door Gradje waar je bij zat. Ook de post die je kreeg werd geopend. Ik kan er een heel verhaal over schrijven.

Jeanne W zei op 19 maart 2019 om 23:08 uur

Herinner je de beleefdheidslessen op de ULO nog. Op zondagmiddag oefenen hoe je een mes aangaf e.d. Wij mochten de eerste jaren 1 keer per maand in bad, de andere weken had je een emmertje in je “ cel” . Op de kweekschool kregen we een kamer met wastafel en gingen we 1 keer per week douchen. Water werd centraal uitgezet na bepaalde tijd.
Ken je die groene zuring nog, die we als groenten kregen? De balkenbrei als extraatje bij het ontbijt: je rook het al in de studiezaal als je niet naar de kapel ging. Alles komt weer boven als je de reacties leest, leuk!

Jacqueline Janssen zei op 20 maart 2019 om 09:39 uur

Ik heb er een heel nare tijd gehad, het was er vreselijk, veel heimwee gehad. De nonnen waren er om jou te pesten dacht ik altijd. Ja zr. Gradje ken ik nog wel. Op de slaapzaal was het zo koud dat er een ijslaagje op je waskom zat. En je mocht 30 min. in bad als je ouders er voor extra voor betaalden. Douches waren er in 1952 nog niet. Je moest je in een emmertje wassen in je cel...het gordijn 10 cm open zodat ze konden zien wat je deed.

Marilou NillesenBHIC zei op 20 maart 2019 om 20:11 uur
Mooie reacties, Gerrie, Jeanne(s) en Jacqueline, dank daarvoor. Jullie verhalen brengen die tijd als het ware weer tot leven, en ook hier merken we het weer dat iedereen die tijd op zijn (of haar) eigen manier heeft beleefd. Hoewel waarschijnlijk in ieder zich kan vinden in de woorden van Jeanne Eikelenboom van Amstel dat het een heel aparte wereld was. Veel dank voor jullie oprechte bijdragen.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.