Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Internaat Sint Franciscus van Sales in Goirle

Internaten

Het Franciscusgesticht was een juvenaat van de Fraters van Tilburg. Hun lesmethoden voor voor het lager en middelbaar onderwijs waren in het hele land bekend. Zij vormden een echte onderwijscongregatie. Juvenaten waren voor hen, naast een inkomstenbron, vooral ook een kweekvijver voor nieuwe congregatieleden. Met dat doel werden de juvenisten in Goirle voorbereid op een opleiding tot frater-onderwijzer aan de kweekschool.

In Goirle begonnen zij met het geven van lager onderwijs. Later kwam daar de opleiding tot frater-onderwijzer bij. Dat bleek een schot in de roos. In 1908, het stichtingsjaar, begonnen de geestelijken hun kweekschool met maar liefst 80 leerlingen. Voordat de opleiding tot frater-onderwijzer aan de kweekschool begon, doorliepen de jongelingen om te beginnen drie klassen op het juvenaat. En ging je naar het fraterhuis in Goirle, dan werd toch wel verwacht dat je uiteindelijk het docententeam zou gaan versterken.

Vierdejaars gingen naar het noviciaat aan de Gasthuisstraat in Tilburg, waar de opleiding aan de kweekschool begon en je een insigne op je revers kreeg. Ze begonnen met een proefperiode, als zogenaamde 'postulant'. Dit postulaat moest voor eens en voor altijd uitwijzen of het kloosterleven wel voor hen was weggelegd. Zo ja, dan volgde nog een vijfde studiejaar aan de kweekschool / het noviciaat. Wat je leerde als kwekeling, kon je meteen in de praktijk brengen op een van de lagere scholen van de fraters.

De opleiding van de fraters was intern; je trok als jongeling in bij deze geestelijken en keerde na de lessen dus niet terug naar je ouderlijk huis. De oud-juvenisten zullen zich vast nog die overgang herinneren - de laatste nacht in je eigen bed, het afscheid nemen en dan afgezet worden bij het fraterhuis, daar op de hoek van de Kloosterstraat en de Thomas van Diessenstraat.

In 1970 ging het juvenaat dicht. Hoe kijk jij terug op het verblijf bij de fraters? Voor de ene was het misschien wel een kans om door te leren en een welkome plek van rust en routine, vergeleken met een chaotische thuissituatie. Maar het kon ook een plek zijn van grote eenzaamheid, vooral die eerste nachten op de slaapzaal zal menig oud-intern nog in het geheugen gegrift staan. En misschien had jij wel helemaal geen leuke groep en kon je het slecht vinden met bepaalde frater-docenten. Weer anderen zullen zich de vriendschappen herinneren die ze daar voor het leven sloten...

Maar wie kunnen hierover beter vertellen dan de oud-leerlingen? Dus reageer hieronder, deel jouw herinneringen en vul dit verhaal aan!

Foto's

Fraters en leerlingen van het juvenaat te Goirle (foto: collectie Regionaal Archief Tilburg, id.nr. 046470)

Ontspannen in de kloostertuin bij de vijver (foto: collectie Regionaal Archief Tilburg, id.nr. 046480)

Harmonie van fraters en juvenisten (foto: Huub P.J. de Bont, bron: collectie Regionaal Archief Tilburg, id.nr. 046471)

4

Reacties (4)

Han Fens zei op 19 maart 2019 om 15:26 uur

Geboren in Raamsdonksveer, waar de fraters les gaven op een lagere school en een mulo. De fraters deden uiteraard de nodige moeite om kandidaten te werven voor hun congregatie. Bovendien vonden mijn ouders, en vooral mijn moeder , het een hele eer om een zoon te hebben die in het klooster ging. Daarnaast had ik een tante zuster, die mij heel trots als "student" betitelde. Dat deed me niet zoveel. Na toelatingsexamen gedaan te hebben op de kweekschool in Tilburg werd ik toegelaten tot de voorbereidende kweekschool (juvenaat) in Goirle.
Hoewel mij ouders nu niet bepaald financieel goed bedeeld waren, werd elk trimester honderd gulden afgedragen. Later besefte ik me maar al te goed dat dit een flinke financiële aderlating was voor mijn ouders. Nooit werd hierover maar een woord gerept.
Goirle betekende voor mij niet alleen ver van huis zijn, maar ook mijn familie, vriendjes en mijn voetbalclub missen waar ik zeer aangehecht was. Ik kreeg er natuurlijk wel wat voor terug. Dat besefte ik toen niet helemaal. Het feit dat ik de kans kreeg om te gaan studeren leek een buitenkansje. Het drong toen zeker nog niet tot me door dat ik op twaalfjarige leeftijd gekozen had voor een speciale levenswijze en voor een mooi beroep. Een hele beslissing op die leeftijd. En dat heeft me later zeker opgebroken.
Het leven op het juvenaat werd grotendeels ingevuld met lessen,studie en recreëren. En dat allemaal onder begeleiding. Weinig afwisseling of fantasie waren kenmerkend.
Een maal per trimester kreeg je bezoek, waarbij mijn ouders en mijn jongste broertje naar Goirle kwamen. Dat waren heuglijke dagen. Je liet trots (zeker de eerste keer) het gebouw zien, de slaapzaal, de refter en "natuurlijk|"de kapel. Daar hebben wij vele jeugdige uren doorgebracht. Natuurlijk gingen we even het dorp in, waarbij een kleine traktatie erg welkom was.
Daags voordat we op vakantie gingen werd de avond daarvoor de puntenlijst voorgelezen. Een spannende avond, vooral als je punten minder goed waren.
Natuurlijk waren er ook een aantal hoogtepunten door het jaar heen. Minstens één keer per schooljaar gingen we te voet naar Tilburg, naar de grote Kweekschool, waar studenten (want dat waren ze dan in onze ogen) een toneelstuk opvoerden. En vervolgens werd de uitwisseling tussen Tilburg en Goirle nog eens herhaald door een omgekeerde beweging. Dan ontvingen wij de kwekelingen uit Tilburg. Helaas werd ik zelden gekozen om mee op te treden. Jaloersheid speelde zeker mee.
Verder hadden we één maal per jaar een uitstapje. We gingen dan meestal voor een sportdag, of een spelletjes dag naar Sparrenhof (landgoed aan de Bredaseweg in Tilburg).
Een dan de topdag van het jaar de kermis, die steeds georganiseerd werd door de derde (examen) klas van het juvenaat.
En na drie jaar werd de studie op het juvenaat afgesloten met een schriftelijk en mondeling examen, zonder dat daar een diploma aan te pas kwam. Wie geslaagd was, ging het nieuwe schooljaar door naar het eerste jaar van de kweekschool in Tilburg. Ging je echter niet verder, dan stond je zonder diploma. Later is daar gelukkig verandering ingekomen.
Door de jaren heen was je erg betrokken bij het wel en wee van je mede-juvenisten. Ik herinner me dat een moeder van één van onze klasgenoten vrij plotseling was overleden. Dat heeft diepe indruk op mij gemaakt.
Maar ook wanneer medeleerlingen een andere keuze maakten, en bijvoorbeeld na de vakantie niet meer terug kwamen. Of wanneer men door het jaar plotseling vertrok, vaak zonder dat je daar iets van wist en zonder dat je afscheid kon nemen.
Zo leefde je als een kleine gemeenschap met elkaar mee.
De jaren dat ik op het juvenaat zat in Goirle, heb ik gelukkig nooit vervelende persoonlijke dingen meegemaakt, zaken die de laatste jaren nogal eens het nieuws halen. Maar ik spreek helemaal voor mezelf.
Na Goirle ben ik naar Tilburg gegaan. Misschien een volgende keer een vervolg .

Marilou NillesenBHIC zei op 20 maart 2019 om 12:07 uur

Beste Han, hartelijk dank voor je mooie bijdrage. Bijzonder om te lezen hoe dat moet zijn geweest voor je ouders, qua aanzien maar ook qua financiering. Ook vind ik het iedere keer indrukwekkend als je beseft dat zo'n manneke van twaalf jaar er zo alleen voor kwam te staan. Weliswaar omringd door kinderen die in dezelfde situatie zaten, maar toch zonder het warme nest dat je gewend was.

Ook het vaste stramien lijkt me enerzijds heel duidelijk voor een kind, aan de andere kant ook enorm beklemmend. Zeker ook als je zegt dat er weinig fantasie aan de lessen te pas kwam. Je relaas geeft een mooi inkijkje in hoe het destijds er aan toeging.

Ik ben eerlijk gezegd heel benieuwd naar het vervolg. Alvast veel dank voor het delen van dit verhaal.

Bertus groot zei op 26 augustus 2019 om 12:28 uur

goedemorgen,

Ik ontdekte vandaag dat mijn vader Antonius Aloysius Marie Groot ('s Gravenhage 22 november 1890) van september 1898 tot mei 1902 op het internaat van de Fraters van franciscus van Sales in Goirle heeft gezeten. de laatste klassen van de lagere school. zijn er foto's of verhalen uit die tijd beschikbaar?
ik zou dat graag weten,

met dank voor eventuele moeite,

Bertus Groot
Noolseweg 12
1261 Ec Blaricum
0653 220 447

Thijs de LeeuwBHIC zei op 26 augustus 2019 om 13:41 uur

Hallo Bertus, bedankt voor je bericht en welkom op de site. Leuk dat je zo bezig bent met je vaders verleden. Je zou eens een kijkje kunnen nemen in de beeldbank van het Regionaal Archief Tilburg. Als ik daarin zoek met de trefwoorden "Goirle" en "juvenaat" dan vind ik bijvoorbeel deze foto's uit de vroeger 20e eeuw: https://www.regionaalarchieftilburg.nl/zoek-een-foto/?mode=gallery&view…

Maar er zijn vast nog meer foto's van dit internaat in deze beeldbank te vinden, met een combinatie van verschillende trefwoorden. "Goirle" + "fraters" bijvoorbeeld.

Maar het liefste heb je ook enkele verhalen, zoals je aangeeft. In onze bibliotheek vind ik bijvoorbeeld deze boeken, waarin het internaat en/of de fraters aan bod komen: http://www.bhic.nl/integrated?mivast=235&mizig=82&miadt=235&milang=nl&m…
Deze zijn allemaal op onze studiezaal te raadplegen.

Mogelijk kan ook de Heemkundekring van Goirle je nog van dienst zijn. Hun contactgegevens vind je hier: https://www.heemkundekring-goirle.nl/heertganghen/?page_id=508

Hopelijk helpt dit je al een beetje op weg. Bij verdere vragen, stel ze gerust!

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.