Het rijke roomse leven in brabant 1900-1970

Klooster in kindersanatorium Sint-Jozefheil

Kloosters

Ruim twintig jaar zwaaiden de Weense Zusters de scepter in Sint-Jozefheil. Wat weet je daar nog van? Wanneer zijn de laatste zusters eigenlijk vertrokken? Vertel hier je verhaal.

Foto: J. Smits, 2009
Foto: J. Smits, 2009

De plannen voor de bouw van een sanatorium voor tuberculosepatiëntjes in de bossen bij Helmond dateren van vóór 1940. In een brief van 20 januari 1949 verklaarde de congregatie van de Weense Zusters bereid te zijn de zorg en verpleging in Sint-Jozefheil op zich te nemen, in eerste instantie met twintig zusters.

Er werd een werkcomité gevormd, dat gelden voor de bouw van het sanatorium verwierf. De gemeente Bakel en Milheeze stelde een perceel bos van veertig hectare ter beschikking en in 1950 kon de bouw beginnen. De zusters kwamen pas in augustus 1951 en werden voorlopig in Helmond ondergebracht. Vanaf oktober woonden ze op de eerste verdieping van een paviljoen. Koningin Juliana opende het sanatorium op 5 september 1951.

In 1960 was TBC vrijwel overwonnen in Nederland en nam de bezetting van het senatorium flink af. Er werden veel minder mensen opgenomen en meer mensen ontslagen dan het jaar ervoor. Zo kwam er plek voor andere afdelingen en er werden plannen gemaakt om een van de kinderpaviljoens om te bouwen tot buitenkliniek.

Eind 1964 namen de zusters een nieuw klooster met kapel in gebruik, gebouwd door de architecten M. Maas en T. van Ekeren.

In 1974 staakten de zusters hun werkzaamheden: hun aantal werd te klein en hun leeftijd te hoog. De communiteit werd opgeheven, al bleven enkele zusters nog lange tijd op Sint Jozefheil wonen. Men richtte een afdeling voor gehandicapte kinderen in, de Buitenkliniek. Sint-Jozefheil werd Zorgcentrum Bakel.

Het sobere bakstenen klooster tegenover het hoofdgebouw telt twee bouwlagen en heeft een traditioneel uiterlijk. Het L-vormige gebouw eindigt in de lagere kapel op het eind van de zijvleugel.

Bron: J. Smits, Vademecum van religieuzen en hun kloosters in Noord-Brabant, Alphen aan de Maas, 2010

26

Reacties (26)

René Tielemans zei op 26 juni 2019 om 19:10 uur

Ik heb in het sanatorium gelegen van 1953 tot 1956 als kind van 3-5 jaar.
Van mijn ouders hoorde ik dat het sanatorium gedraaid werd door Duitse zusters van een strenge orde, ik was als de dood voor die zusters en heb van binnen altijd 'n vreselijke afkeer (angst) van nonnen gehad.
Mijn moeder vertelde me vaak dat ik werd opgesloten in een donkere kast als ik b.v. mij boterhammetjes niet op at.
Ik ben altijd nog angstig /clourtrofobisch in enge donkere ruimten en géén enkele herinnering (verdrongen) meer aan deze sanatorium tijd.

Rini de Groot. zei op 26 juni 2019 om 23:39 uur

René, probeer de bijlage van Trouw 22 juni ll. nog te vinden!!
Heel toevallig las ik in ‘Letter & Geest’ een uitgebreid artikel over
Sint Josefsheil, zelden sprak vader over zijn ellende in het sanatorium.
“Doodstil liggen niet denken” door Inge Mutsaers.
Foto,s van kinderen liggend in de bedjes:
En de straffen, zoals, na het braken zonder het op te ruimen,
haalde de non een lepel, “zorg maar dat je het binnen krijgt.”
Ik kreeg medelijden met kinderen en hun ouders.
En dacht laat BHIC er een verhaal aan wijden! Prompt, heel toevallig
door het plaatsen van je reactie merk ik dat er in 2012 door Paul Huismans
aandacht aan heeft besteed, bedankt Paul en BHIC !!
René, indien je het nummer met verhaal niet te pakken krijg,
ik scan het graag voor BHIC.
Hopende word je hiermee een vaste lezer van BHIC.

René Tielemans zei op 27 juni 2019 om 08:03 uur

Dag Rini,
Het bedoelde verhaal over die nonnen en tbc konderen kan ik niet vinden.
Wil je me helpen a.u.b.

Marilou Nillesen zei op 27 juni 2019 om 13:33 uur

Dank René, voor je openhartige reactie. Wat verdrietig te lezen dat je daar - ook na al die jaren - nog altijd last van hebt. Hopelijk biedt het verhaal van Trouw steun en kracht.

Met dank ook Rini en Helena, voor jullie berichtjes en voor jullie hulp.

René Tielemans zei op 27 juni 2019 om 15:45 uur

Dank je wel Helena voor het doorgeven van het adres.
Er komt zoveel naar boven op dit moment en is zo herkenbaar.
Ik was pas zes, maar had daar bijna 3 jaar 'n vreselijke tijd en dat heeft me aardig (mis)vormd. De trefwoorden zijn angst, m'n vertrouwen is erg beschadigd en m'n seksualiteit werd daar zo vervrongen dat ik er bij mijn verkering en huwelijk heel erg kampte met openheid en aanraking. Ik ben nu bijna 70 jaar oud en nog staat me dat vaak voor ogen.
Dit is zomaar 'n stukje van m'n verdrongen verhaal.

Rini de Groot. zei op 29 juni 2019 om 07:10 uur

Helena, bedankt voor de snelle manier het bedoelde artikel op te zoeken.
Én René, voor de duidelijke woorden hoeveel kinderlevens werden hiervoor levenslang aangetast!

Inge Mutsaers zei op 16 december 2019 om 13:06 uur

Beste René Tielemans, ik heb het artikel in Trouw geschreven en ben bezig met een non-fictie boek over die tijd. Zou u misschien eens met mij van gedachten willen wisselen? Hoe zou ik u kunnen bereiken? Vriendelijke groeten, Inge Mutsaers

Jos van Reen zei op 16 maart 2020 om 16:53 uur

Beste Inge,
Ook ik heb van 1952 tot 1956 in het sanatorium in Bakel gelegen en kan daar wel wat over vertellen.
Als je interesse hebt, kun je ook met mij contact opnemen.

Bert Arts zei op 9 augustus 2020 om 20:59 uur

Beste Ing, ik heb vanaf mijn elfde jaar1957 tot 1959 in het sanatorium Bakel gelegen. Het eerste verblijfsjaar ben ik niet uit bed geweest. Ik heb daar schaken geleerd, veel met mozaïek gewerkt en veel moeilijke momenten mee gemaakt.

Huub Thomassen zei op 15 augustus 2020 om 15:29 uur

Beste Inge,
Ik heb als peuter van 2,5 jaar samen met mijn oudste broer en jongere zus 2,5 jaar zo'n beetje platgelegen in St Jozelheil, nadat we in afwachting van de opening eerst in Helmond werden heplaatst. Ik kan me van die periode lang niet alles herinneren ( te jong), maar wel van de laatste 18 maanden. Intussen ben ik 71 jaar en wil wat ik me herinner graag delen. En over delen gesproken: ik zou ook graag met lotgenoten in contact willen komen, om de invloed die zo'n lang afgezonderd verblijf op je heeft gehad als peuter/kleuter uit te wisselen en te ontdekken of er paralellen aanwezig zijn. Ben benieuwd.

Jos van Reen zei op 15 augustus 2020 om 23:29 uur

Beste Huub,

Als je wil kan ik je wel het mailadres van Inge Mutsaers doorgeven, maar dat moet niet via dit forum.
Overigens heb ik van 1952 tot 1956 in het sanatorium gelegen en ben nu 72, dus we moeten ongeveer in dezelfde periode in Bakel zijn verpleegd.

Huub Thomassen zei op 16 augustus 2020 om 00:16 uur

Beste John,
Dank voor je reactie. Het emailadres wil ik graag hebben. Stuur het maar naar mijn emailadres: h.thomassen9@upcmail.nl

Hartelijk bedankt alvast.
Met vriendelijke groet,
Huub

Anne zei op 23 september 2023 om 13:07 uur

Bericht aan Inge Mutsaers
Je bent bij mijn vader op bezoek geweest voor het boek over het klooster in Bakel. Hij heeft daar gelegen toen hij TBC had.
Inmiddels is mijn vader overleden en zou ik graag het boek willen kopen. Zou je contact met mij op willen nemen via anne.rovers22@gmail.com ?

Inge Mutsaers zei op 24 september 2024 om 13:35 uur

Beste lezers,
Ik werk op dit moment aan een non-fictie boek over het sanatoriumleven, o.a. in het Sint Jozefsheil. Als er mensen zijn die hun ervaringen met mij willen delen, kom ik daar graag mee in contact.
Hartelijke groeten, Inge Mutsaers (inge.mutsaers@gmail.com)

Thijs de LeeuwBHIC zei op 8 oktober 2024 om 16:04 uur

Wat interessant Inge, uitdagend onderwerp ook! Heb je trouwens nog verder gezocht op bhic.nl of er nog meer verhalen zoals deze, die geschikt zouden zijn voor deze oproep? Daar moeten er voor Brabant, en dan van katholieke oorsprong, nog wel meer voor in aanmerking komen denk ik? Voor een overzicht van wat welke we op de kaart hebben gezet aan internaten, waaronder sanatoria, zie: https://www.bhic.nl/ontdekken/ons-brabant/rk-internaten Veel succes met je onderzoek en het schrijven en welkom op de site. Hartelijke groet,

Ien Broeksteeg zei op 12 april 2025 om 21:38 uur

Beste Inge
Ik zou heel graag dat boek willen kopen mijn broer is daar in de begin jaren 50 opgenomen geweest voor TBC ik ben 6 jaar jo ger dan hij maar de verhalen die ik u lees daar heb i´ nooi iets van ver omen heb hem daar nooit over gehoord vandaar als daar ee´ boek over geschreven he t zou ik dat graag kopen van je
m v g Ien Broeksteeg

Inge Mutsaers zei op 25 april 2025 om 10:24 uur

Beste Ien, dank voor je reactie. Misschien heeft je broer dan wel bij mijn vader op de zaal gelegen. Leeft hij nog? Je kunt me ook persoonlijk mailen als je dat wilt op: inge.mutsaers@gmail.com. Ik zal sowieso laten weten als het boek af is. Vriendelijke groeten, Inge Mutsaers

Leo Amman zei op 13 mei 2025 om 15:53 uur

Ik heb in de beginperiode drie jaar in het sanatorium, als kind
,doorgebracht. Tbc,
Ik heb er geen nare herinneringen aan over gehouden.
De nonnen waren heel lief, vooral zuster Theofrida.
Kwam waarschijnlijk door het feit dat ik nooit bezoek kreeg.
Daarnaast had dokter G.Roelofsen zich over mij ontfermt

Thijs de LeeuwBHIC zei op 17 juli 2025 om 15:23 uur

Dag Leo, nooit bezoek? gelukkig kun je toch zonder nare gevoelens op die tijd terugkijken. Mooi wat je over zr. Theofrida zegt, wat maakte nou dat vooral zij je is bijgebleven. Mocht je nog wat meer willen vertellen dan wees welkom. En sowieso welkom hier op de site.

Jan Stevens zei op 18 juli 2026 om 21:28 uur

Ik heb van 1952 tm 1960 in St.Jozefsheil gelegen. Ik ben van 1947. Heb gelukkig enkele leuke dingen daar meegemaakt, weinig slechte, veel herinneringen en enkele namen onthouden! Ben benieuwd naar een reactie! L.S. Jan Stevens.

Mariët BruggemanBHIC zei op 22 juli 2026 om 14:54 uur

Wat fijn om te lezen Jan, dat jij zulke leuke herinneringen hebt aan jouw tijd in Sint Jozefsheil. Hopelijk zijn er mensen die zich jou kunnen herinneren en dat hier met jou delen.

Jan Stevens zei op 19 augustus 2026 om 21:54 uur

Hallo Mariet, Ik ben niet zo handig met internet, maar doe mijn best. Zaalgenootjes uit die tijd zijn Gerrit Jan Derks en Pietje Gerrits. Graag zou ik hen na ca. 72 jaar ontmoeten! M.vr.gr. Jan

Jan Stevens zei op 19 augustus 2026 om 21:55 uur

Hallo Mariet, Ik ben niet zo handig met internet, maar doe mijn best. Zaalgenootjes uit die tijd zijn Gerrit Jan Derks en Pietje Gerrits. Graag zou ik hen na ca. 72 jaar ontmoeten! M.vr.gr. Jan

Arnold Zegers zei op 9 september 2026 om 22:20 uur

Ik heb 4 jaar, van 1951 tot 1955, in sanatorium Sint Jozefsheil gelegen. Ik ben geboren op 31 december 1947, in het dorp Zeeland en nu dus 78 jaar. Ik ben de jongste van 10 kinderen; een broer van mij heeft ook in Bakel gelegen en een zus in Mariaoord in Rosmalen, 2 andere broers en een zus moesten toen thuis rusten; zij waren blijkbaar minder besmet.
Mijn moeder zei altijd dat ik 3 jaar was toen ik naar Bakel ging, het 1e jongetje daar was, en dat er toen al 4 meisjes lagen. Het sanatorium was eigenlijk nog niet helemaal klaar, maar het was wel fijn dat ik daar terecht kon, want anders had ik blijkbaar naar Noordwijk aan zee gemoeten. En dan had ik nooit bezoek gekregen. Nu wel af en toe; ik denk 1x per week of om de week. Ik herinner me van die eerste jaren niet zo veel. Wel dat ik met mijn vader door de bossen rondom het sanatorium wandelde. Ook herinner ik me dat we in een soort klasje mochten knippenen, plakken en tekenen enz. Van zusters herinner ik me helemaal niets, die enge verhalen die ik hier en daar gelezen heb verbazen me. Wel herinner ik me een verpleegster, een lekenzuster die Dora heette, ook uit Zeeland kwam en een soort tweede moeder van me werd. Later heb ik altijd met haar contact onderhouden. Wat ik me ook herinner was dat ik voor het verwijderen van drie zogenaamde TBC-knobbels, naar het ziekenhuis in Veghel moest, en daar een aantal weken in quarantaine in een glazen kooi was gestopt. Dat natuurlijk vanwege besmettingsgevaar. Ik weet dat mijn oudste zus, toen die eens op bezoek kwam, helemaal geen lijfelijk contact met mij kon hebben. Ik zag haar aan de andere kant van het glas staan en dat vond ik, zacht uitgedrukt, niet fijn en ging toen nogal tekeer, omdat ik zo gevangen moest zitten. Maar dit is eigenlijk een van de weinige nare herinneringen. Wellicht heb ik nogal wat verdrongen. Je moet wat om toch een vorm van leven te hebben. Als klein kind heb je denk ik een soort van overlevingstechniek aangeleerd. Veel dingen vind je gewoon, je weet immers niet beter. Zo vond ik het tot een normale routine horen als een verpleegster met de dagelijkse spuit kwam en ik mijn handje al naar voren stak, waar ze de injectie in kon zetten. Nu niet meer voor te stellen. Ik heb nu kleinkinderen in die leeftijd en moet er niet aan denken dat zij dit zouden moeten meemaken. Keizielig is dat immers. Maar toen.... och, je wist toch niet beter.
Toen ik uiteindelijk na 4 jaar genezen was, mocht ik na de zomervakantie naar de 1e klas van de lagere school. Maar o schrik... ik kon die jongens niet verstaan: zij praatten het 'Zellands' dialect en ik sprak Nederlands. Maar dat dialect had ik zo onder de knie; bij ons thuis werd natuurlijk ook niet anders gepraat. Nu snap ik de buitenlandse kindjes, die hier in Nederland moeten wennen. Mijn liefde voor dialect is toen wel gewekt, en nog steeds levendig.
Maar ik dwaal af: Mijn interesse in het sanatorium is nu weer gewekt omdat mijn 4 jaar oudere broer, die lijdt aan Lewy Body Dementie, de wens had om nog een keer op bezoek te gaan naar dit sanatorium. Die wens vond ik vreemd, maar hij herinnert zich nog dat hij mij mee mocht komen ophalen, toen ik weer genezen was en naar huis mocht.
Ik heb toen naar informatie gezocht over Sint Jozefsheil, o.a. bij de heemkundekring Bakel Milheeze. Patiëntgegevens zijn er helaas niet te vinden, maar via de site van het BHIC kwam ik hier terecht.
Afgelopen zaterdag zijn we in Bakel op bezoek geweest.
Daarover graag een volgende keer.

Thijs de LeeuwBHIC zei op 24 september 2026 om 09:35 uur

Arnold wat fijn dat u de tijd wilde nemen om dit hier te plaatsen. Wat een verhaal dat u hier deelt. Wat een tijd geleden, maar zo te lezen zijn de herinneringen springlevend. Een geluk bij een ongeluk dat u niet helemaal naar Noordwijk aan zee moest, maar toch, de tijd om te herstellen en om dan ineens zo lang van huis weg te zijn zal iemand toch ook niet in de koude kleren gaan zitten. 1x per week bezoek vind ik voor een driejarige eigenlijk al best heftig. Wat een mooi eerbetoon aan Dora, aan wie u zoveel steun heeft gehad toen. Ik lees dat u mogelijk nog meer wilt vertellen. In afwachting daarvan wens ik u alle goeds en nogmaals welkom hier en graag tot ziens op de site.

Reactie toevoegen

Je e-mailadres is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Platte tekst

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.