"Succes. Dáág!"

Frans groeide op in Veldhoven, in een gezin met acht kinderen. Zijn vader was onderwijzer. Twee jaar fietste hij naar Eindhoven voor de ULO. Het eerste jaar ging nog, het tweede jaar liep vast. "Halverwege ging mijn broer naar een bedrijfsschool in Utrecht. Toen dacht ik: als dat kan, dan ga ik er ook voor zorgen. Ik wil hier weg." Hij bleef zitten en mocht niet nog een jaar overdoen. "Twee keer in dezelfde klas, dat mocht niet."

Wat doe je dan, als er thuis weinig tijd en ruimte is om alles te sturen? Via de onderwijzersbond kwam het idee van een kostschool op tafel. Niet om de luxe of status, maar als praktische oplossing, vooral omdat er op het internaat verplicht studie en huiswerk was. "Thuis had mijn vader nooit tijd om te controleren wat ik moest doen."

En zo vertrok Frans, zonder afscheidsrituelen, naar Ossendrecht. "Mijn vader moest die dag werken; het was de eerste schooldag. Mijn moeder ging niet mee. En zo ging het leven gewoon door. Succes. Dáág!"

Legertrucks in Bergen op Zoom

De reis naar Ossendrecht was op zichzelf al een avontuur. Frans ging met de bus, vroeg in de ochtend. "Van Zeelst naar Tilburg. Een uur wachten. Dan naar Breda, een uur wachten. Dan naar Roosendaal, een uur wachten. Dan naar Bergen op Zoom."

Daar gebeurde iets wat je nu bijna niet meer kunt voorstellen. "Wachten totdat er legertrucks kwamen om ons in te laden. En dan gingen we met die legervoertuigen naar Onze Lieve Vrouw ter Duinen."

Hij bewaart nog altijd het opstel dat hij in 1953 over die reis schreef: 'De aankomst'. Niet als schoolopdracht, maar uit zichzelf. "Ik weet niet waar het vandaan kwam. Maar ik dacht: ik moet dit opschrijven."

Zes bedden, geen gordijnen

De jongste internen sliepen in de oude gebouwen. Geen chambrettes, geen afscheidingen. "Gewoon één open ruimte. Met zes man op een slaapzaal." Frans sliep in het midden.

Het leven was strak georganiseerd: opstaan, wassen, naar de kapel, ontbijt, lessen, werk, gebed, studie, slapen. Daarna theorie of praktijk. "Het was allemaal geregeld. Van opstaan tot slapen gaan." En er waren rituelen, zoals tijdens het eten: "Je zat met acht man aan een tafel. En met die acht man moest je een pakje margarine verdelen. En een potje jam ook." Wie iets niet lustte, ruilde. "Als ik jouw boter krijg, krijg jij mijn pindakaas."

Heimwee kende Frans niet. "Ik vond het fantastisch. Gelijk." Zijn broer had het op een ander internaat moeilijk gehad, maar Frans voelde zich in Ossendrecht juist op zijn plek. "Als je niet weet wat je wil en er wordt voor jou besloten dat je naar zoiets toe kunt... dat was geweldig."

Brood voor de internen, gebak voor de rector

Onze Lieve Vrouw ter Duinen was een vakinternaat met verschillende richtingen, zoals timmeren, schilderen, elektra en metaalbewerking. Frans zat bij brood- en banketbakken. "Dat was niet zo’n grote groep hoor. Een stuk of tien."

Het vak leerden ze stap voor stap. "Je begon met niks. Dan kreeg je dood deeg - dat was deeg met zout en water. En daar moest je dan figuren van maken. Broodjes. Het werd voorgedaan en zo ging dat verder." Ze bakten voor elkaar en voor het huis. "Brood voor de internen, gebakjes voor de rector en zijn huishoudster."

Frans had een klein voordeel: er werkte een kokkin uit Eersel, vlakbij zijn familie. "Mijn oom had een drogisterij en zij had contact met mijn oom. Dus dan bracht ze weleens drop mee."

Zondags wandelen naar de druivenkassen

Vrije tijd was er, maar beperkt. De grootste vrijheid zat in de zondagse wandeling. "Dat werd ingedeeld met leeftijdsgroepen. Frans noemt broeder Thilanus. Dat was volgens hem "een hele goeie". Soms probeerden ze hem mee te krijgen richting Hoogerheide. "Daar had je kassen en die verkochten druiven." Zakgeld kregen ze van thuis: vijf gulden. "Daar moest je het mee doen."

Brieven naar huis gingen meestal mee met de was. Frans lacht: hij stopte er steevast een briefje bij. "Stuur mij alsjeblieft geld voor postzegels. Met mij alles oké." Tot de rector hem erbij riep. "Frans, schrijf jij je ouders wel ooit een brief? Jouw ouders willen ook graag weten hoe jij het maakt."

"Ik was een speciaal geval"

Tijdens zijn verblijf op het internaat raakte Frans geblesseerd. "Ik bleef met mijn klomp achter die treden hangen en viel voorover. Toen ging mijn voet in het gips." Hij werd, zegt hij zelf, "een speciaal geval" en kreeg ander werk. Uit de map op tafel haalt hij het schema met daar op de taakverdeling: Frans moest poetsspullen uitdelen voor klussen in de kapel en de gebouwen. "Veger, schrobber, schuurmiddel, twee emmers en een dweil." Het is zo’n klein papiertje, maar het laat goed zien hoe het internaat als leefgemeenschap functioneerde: jongeren hielden het samen draaiend. "Alles was daar. Tot de schoenmaker toe."

Begeleiders, geloof en de keerzijde

Geloof speelde dagelijks een grote rol: gebed in de kapel, rozenhoedje, vaste ritmes. Frans vertelt dat hij in die jaren de Bijbel las, vooral het Oude Testament. "Dat vond ik heel spannend." Later gebruikte hij die verhalen opnieuw, om basisschoolleerlingen op hun Vormsel voor te bereiden. "Daniël in de leeuwenkuil bijvoorbeeld."

Tegelijkertijd benoemt hij dat er aan zulke gesloten systemen ook een schaduwkant zat. Frans zegt dat hij destijds signalen opving van ongepast gedrag door sommige begeleiders richting leerlingen. Zelf, vertelt hij, heeft hij daar nooit last van gehad. Het is een herinnering die hij in ons gesprek voorzichtig maar duidelijk markeert, als onderdeel van wat er óók gebeurde.

"De opleiding was geweldig"

Wat Frans het meeste is bijgebleven van zijn verblijf in Ossendrecht, is hoe goed hij werd voorbereid op werk. "Absoluut. Qua discipline. Qua doen en laten. Dat was gewoon geweldig." Toen hij zijn diploma had, moest hij naar huis, omdat er thuis een nieuwe baby op komst was. Frans vond dat pijnlijk. "Voor mij was het schooljaar niet afgesloten. Ik had iets bereikt. Een diploma. Dat wilde ik vieren."

Hij ging aan de slag bij een bakkerij met "de allerlekkerste gebakjes". Later werd hij kok. En die discipline en regelmaat van het kostschoolleven, die hield hij vast. "Als je te laat kwam, was het foute boel. Dat zit erin."

Reünie

Jaren later organiseerde Frans met een paar andere oud-leerlingen een kleine reünie. Ze spraken ook hun oud-leraar Van Kaam, "een geweldige man". De groep was klein, maar hecht. "Wat ik zo mooi vond: je constateerde dat ze het allemaal goed gemaakt hadden."

En misschien is dat wel de kern van Frans’ terugblik op Onze Lieve Vrouw ter Duinen: het internaat kon streng, streng en gesloten zijn, met vaste ritmes en weinig ruimte om uit re breken. Maar voor hem werkte het. "Ik voelde dat het voor mij de allerbeste oplossing was."

De tekst van dit artikel is gepubliceerd onder een CC BY-SA 4.0-licentie. Alle foto's en gefotografeerde documenten, tenzij anders vermeld, met dank aan Frans de Vries (privécollectie).

Dit verhaal is gebaseerd op een interview van de auteur met Frans de Vries in 2025.